Η Ευρωπαϊκή Ένωση όρισε το κανονιστικό πλαίσιο για την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία σε κτιριακές υποδομές και υπηρεσίες στην Οδηγία (ΕΕ) 2019/882, ακολουθώντας το πλαίσιο της Σύμβασης των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία του ΟΗΕ (Convention on the Rights of Persons with Disabilities, 2006). Η Ελληνική νομοθεσία καθυστέρησε χαρακτηριστικά στην ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/882, η οποία έγινε το 2022, όπως και η ενσωμάτωση της Σύμβασης του ΟΗΕ το 2017, με το μέρος Δ του ν. 4488/2017.

Παράλληλα, υπήρχε ήδη νομοθετικό πλαίσιο, μιας και ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (ΝΟΚ, ν. 4067/2012) έχει προβλέψεις προσβασιμότητας στα νέα κτίρια δημοσίας και ιδιωτικής χρήσης ήδη από το 2012 ενώ ο Τεχνικός Κανονισμός Προσβασιμότητας (Υ.Α. Αριθ. Οικ. ΥΠΕΝ / ΔΜΕΑΑΠ / 99709 / 796 /2021) αναφέρει τον τρόπο κατάρτισης αντίστοιχων μελετών σε κτιριακά έργα και σε υπαίθριους δημοσίους χώρους. Παρόλο το νομοθετικό πλαίσιο και τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού της πολεοδομικής νομοθεσίας με τον ν. 4759/2020, τα ανωτέρω νομοθετήματα αφορούν νέα κτίρια και η συνολικά κατάσταση προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρία στις υπάρχουσες κτιριακές υποδομές της χώρας μπορεί να χαρακτηριστεί επιεικώς ως ελλιπής.

Στα υφιστάμενα κτίρια ισχύουν οι τεχνικές οδηγίες που ορίζει η Υ.Α. ΥΠΕΝ / ΔΕΣΕΔΠ / 65826 / 699 / 2020, η οποία προβλέπει υποδομές διαφυγής σε έκτακτη ανάγκη σε κτίρια με περισσότερους από 10 εργαζόμενους ή πάνω από 100 m² αλλά δεν προχωράει σε περισσότερες λεπτομέρειες. Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η δυνατότητα προσβασιμότητας στην έξοδο διαφυγής από άτομα με αναπηρία, η οποία χαρακτηρίζεται με τον όρο “egressibility”, αφού οι απαιτούμενοι χρόνοι διαφυγής πολλαπλασιάζονται και τυπικές έξοδοι διαφυγής μπορεί να είναι απροσπέλαστες. Ένα βασικό στοιχείο για να χαρακτηριστεί μία κτιριακή εγκατάσταση ασφαλής και φιλική προς τα άτομα με αναπηρία κατά τη διάρκεια της εκκένωσης είναι ο φωτισμός ασφαλείας.

Πηγή φωτογραφίας: Olympia Electronics Α.Ε.

Το πρότυπο ΕΝ 1838:2024 καθορίζει τον τρόπο σχεδιασμού συστημάτων φωτισμού έκτακτης ανάγκης, ενώ παράλληλα παρέχει ορισμένες κατευθύνσεις ώστε τα συστήματα αυτά να υποστηρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία στην άμεση και ασφαλή έξοδο από κτίρια σε κατάστασης ανάγκης. Το πρότυπο ΕΝ 1838:2024 έχει ενσωματωθεί στην Ελληνική νομοθεσία ως ΕΛΟΤ ΕΝ 1838:2025, αλλά στο υπόλοιπο άρθρο θα αναφέρεται χάριν συντομίας ως ΕΝ 1838:2024.

Το ΕΝ 1383:2024 δίνει ορίζει ξεκάθαρα και με ιδιαίτερη έμφαση ότι πρέπει να φωτίζεται με 5 lx κάθετο φωτισμό όποιος εξοπλισμός αφορά άτομα με αναπηρία, όπως καρέκλες εκκένωσης, ενώ πλέον πρέπει να φωτίζονται και όλοι οι διάδρομοι ανελκυστήρων και χειροκίνητοι μηχανισμοί απασφάλισης ηλεκτρονικά ασφαλιζόμενων θυρών (παράγραφος 4.2). Πέρα τις προαναφερθείσες αναφορές, το ΕΝ 1838:2024 προβλέπει ότι και οι τουαλέτες ατόμων με αναπηρία πρέπει πλέον να έχουν φωτισμό ασφαλείας 1 lx στο πάτωμα. Οι προβλέψεις της παραγράφου 4.2 αφορούν επισήμανση υλικού και δεν αφορούν την ίδια τη φυσική διαδικασία της εκκένωσης του κτιρίου από άτομα με αναπηρίες.

Πηγή φωτογραφίας: Olympia Electronics Α.Ε.

Αρχικά, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι τα άτομα με αναπηρία διαθέτουν διαφορετικούς λειτουργικούς περιορισμούς και αντιμετωπίζουν διαφορετικές προκλήσεις κατά τη διαδικασία εκκένωσης τους. Η εκκένωση ενός κτιρίου μπορεί να διαχωριστεί σε τρεις φάσεις: ανίχνευση & συναγερμός, προ-κίνηση και κίνηση. Η πρώτη φάση ανίχνευσης & συναγερμού αφορά το χρονικό διάστημα από τη στιγμή ανίχνευσης ενός συμβάντος μέχρι τη στιγμή όπου ηχεί συναγερμός, ενώ η δεύτερη φάση προ-κίνησης (pre-movement) αφορά τον χρόνο αναγνώρισης του κινδύνου συν τον χρόνο απόφασης για δράση από το άτομο, δηλαδή έναρξη κίνησης προς εκκένωση του κτιρίου. Οι δύο πρώτες φάσεις δεν αφορούν το φωτισμό ασφαλείας και είναι εκτός του πεδίου εφαρμογής του παρόντος άρθρου.

Η τρίτη φάση της εκκένωσης, η φάση της κίνησης, όπως επονομάζεται, αφορά τον χρόνο τον οποίο απαιτείται για να την έξοδο από το κτίριο μέχρι ένα ασφαλές σημείο. Φυσικά, ο χρόνος που απαιτείται από ένα άτομο με αναπηρία κατά τη φάση κίνησης είναι πολλαπλάσιος ενός από τον χρόνο ενός ατόμου χωρίς λειτουργικούς περιορισμούς. Χαρακτηριστικό είναι ότι ενώ η μέση ταχύτητα κίνησης ενός ατόμου κατά τη διάρκεια εκκένωσης είναι 1,2 m/sec, έρευνες του NIST (Erica Kuligowski, 2012) έδειξαν μία μέση ταχύτητα κίνησης 0,3 m/sec για άτομα με αναπηρία. Η ίδια έρευνα κατέληξε ότι ένα άτομο με αναπηρία μπορεί να χρειαστεί συνολικά δεκαπλάσιο χρόνο εκκένωσης σε σχέση με ένα άτομο χωρίς λειτουργικούς περιορισμούς.

Πηγή φωτογραφίας: Olympia Electronics Α.Ε.

Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, το ΕΝ 1838:2024 προχωράει ένα βήμα παραπάνω και ορίζει πλέον τον φωτισμό ασφαλείας τοπικής περιοχής (local area lighting). Με τον όρο φωτισμός ασφαλείας τοπικής περιοχής ορίζεται ο φωτισμός μίας περιοχής στην οποία επιτρέπεται η προσωρινή παραμονή πληθυσμού κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης. Ο φωτισμός ασφαλείας τοπικής περιοχής εισάγει δύο νέες έννοιες στη σχεδίαση φωτισμού ασφαλείας στην Ελλάδα: την εκτίμηση κινδύνου και το σχέδιο εκκένωσης.

Για τον καλό σχεδιασμό ενός συστήματος φωτισμού ασφαλείας τοπικής περιοχής απαιτείται να γίνεται εκτίμηση κινδύνου στον χώρο, με απώτερο στόχο να δημιουργηθεί ένα λειτουργικό σχέδιο εκκένωσης. Δυστυχώς, δεν υπάρχει συγκεκριμένο πρότυπο και μεθοδολογία εναρμονισμένο στην Ελληνική νομοθεσία, αλλά μία κατεύθυνση μπορεί να δοθεί από το βρετανικό PAS 79-2:2020, το οποίο αφορά την εκτίμηση κινδύνου σε οικιακές εγκαταστάσεις. Ιδιαίτερα σε μεγάλα κτίρια, όπως πολυώροφες πολυκατοικίες ή νοσοκομεία, το σχέδιο εκκένωσης οδηγεί στη δημιουργία πυροπροστατευμένων χώρων στους οποίους θα γίνεται συγκέντρωση του πληθυσμού μέχρι να καταφθάσει εξωτερική βοήθεια ή να λήξει ο συναγερμός.

Πηγή φωτογραφίας: Olympia Electronics Α.Ε.

Η στρατηγική αυτή, γνωστή και ως «stand and defend» στη Μεγάλη Βρετανία, απαιτεί φωτισμό ασφαλείας στην περιοχή άμυνας με αυτονομία και επίπεδα φωτισμού τουλάχιστον ίσα με των υπόλοιπων χώρων. Το ΕΝ 1838:2024 δεν ορίζει συγκεκριμένα επίπεδα, μόνο τα προαναφερθέντα ελάχιστα, αλλά μία ασφαλής εκτίμηση είναι να ακολουθηθεί το πλαίσιο του φωτισμού ασφαλείας περιοχών υψηλού ρίσκου, ορίζοντας το ελάχιστο επίπεδο φωτισμού στον χώρο άμυνας στα 15 lx. Η αυτονομία του συστήματος εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της εγκατάστασης, δηλαδή την εκπαίδευση των ατόμων που βρίσκονται στον χώρο, την απόσταση από το τοπικό πυροσβεστικό σταθμό και τον χρόνο ενημέρωσης σε περίπτωση ανάγκης και άλλες παραμέτρους.

Παράλληλα με τον φωτισμό ασφαλείας τοπικής περιοχής, ο φωτισμός ασφαλείας συμβάλλει στον περιορισμό του πανικού και στην παροχή ξεκάθαρων οδηγιών προς τον τελικό χώρο συνάθροισης, είτε εξωτερικά είτε εσωτερικά του κτιρίου. Το ΕΝ 1838:2024 ακολουθεί τις οδηγίες του προτύπου ISO 7010 για τον σχεδιασμό των συμβόλων των πινακίδων ασφαλείας αλλά, ειδικά για άτομα με αναπηρία, το συμπληρωματικό πρότυπο ΕΝ 50172:2024 προβλέπει την εγκατάσταση χαμηλά τοποθετημένων φωτιστικών σήμανσης. Αυτά τα φωτιστικά σώματα, είτε ηλεκτρικά είτε φωσφορίζοντα, προβλέπονται από το ISO 16069:2017, το οποίο είναι συμβουλευτικό πρότυπο και δεν έχει υιοθετηθεί στην ολότητά του από την ευρωπαϊκή ένωση, ώστε να γίνει ΕΝ πρότυπο. Στο ISO 16069 προβλέπεται η επισήμανση των σκαλών και των τελικών εξόδων κινδύνου με φωτεινές λωρίδες τουλάχιστον 20mm,  όπως και η επισήμανση τυχών κινδύνων κατά την διαδρομή εκκένωσης.

Πηγή φωτογραφίας: Olympia Electronics Α.Ε.

Τα χαρακτηριστικά των προτάσεων του ISO 16069 οδηγούν στην περαιτέρω μείωση του χρόνου κίνησης των ατόμων με αναπηρία αφού μειώνουν την ασάφεια των πληροφοριών και επισημαίνουν τοπικούς κινδύνους και εμπόδια. Περαιτέρω μείωση του χρόνου κίνησης μπορεί να γίνει και με τη χρήση συστημάτων δυναμικού φωτισμού κατεύθυνσης (dynamic-adaptive emergency lighting), τα οποία προσαρμόζονται σε πραγματικό χρόνο στις συνθήκες εκκένωσης. Με τη διασύνδεση με το σύστημα πυρανίχνευσης και άλλους αισθητήρες, καθώς και τη χρήση έξυπνων αλγορίθμων, τα δυναμικά φωτιστικά ασφαλείας κατεύθυνσης επισημαίνουν κινδύνους και αποκλείουν εξόδους ή οδεύσεις διαφυγής που είναι πλέον επικίνδυνες προς χρήση. Τα δυναμικά φωτιστικά ασφαλείας είναι πλήρως ενσωματωμένα στο ΕΝ 1838:2024 και πρέπει να πληρούν το CEN/TS 17951:2024.

O σχεδιασμός ενός συστήματος φωτισμού ασφαλείας το οποίο να είναι πλήρως συμπεριληπτικό είναι μία ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση. Ο μελετητής μηχανικός πρέπει να εξετάσει λεπτομερώς το κτίριο και να επισημάνει τους πιθανούς κινδύνους και εμπόδια κατά τη διαδικασία εκκένωσης, αλλά παράλληλα να έχει και την ενσυναίσθηση που απαιτείται ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι ασφαλές για όλο τον πληθυσμό, ανεξάρτητα από ποιο λειτουργικό περιορισμό έχει.

Άρθρο του Αθανάσιου Ελευθερούδη | Διπλωματούχου Ηλεκτρολόγου Μηχανικού & Μηχανικού Η/Υ | Τμήμα Ηλεκτρολογικών Μελετών στην εταιρεία Olympia Electronics Α.Ε.

Υποβάλλετε ένα άρθρο

Το όνομά σας *

Το email σας *

Το θέμα του άρθρου σας *

">