DIMAND: Πώς μπορούν οι πόλεις να γίνουν πιο ανθεκτικές απέναντι στην κλιματική αλλαγή

Εννέα κατευθύνσεις παρεμβάσεων για τη βελτίωση του μικροκλίματος και την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος, καθώς και συγκεκριμένα σενάρια για περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά, αναδεικνύουν πώς η επιστημονική γνώση μπορεί να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία καλύτερων συνθηκών διαβίωσης στις πόλεις.

Οι έρευνες, που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο ερευνητικού έργου της DIMAND, σε συνεργασία με την εταιρεία ερευνών 1830 lab, από ερευνητικά εργαστήρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), απευθύνονται σε δήμους, περιφέρειες, φορείς της κεντρικής διοίκησης, τεχνικούς επιστήμονες, επαγγελματίες του κατασκευαστικού κλάδου, επενδυτές αλλά και πολίτες, επιδιώκοντας να συμβάλουν στον δημόσιο διάλογο για το μέλλον του αστικού περιβάλλοντος.

• Πώς μπορούν οι ελληνικές πόλεις να αντιμετωπίσουν τις ολοένα αυξανόμενες θερμοκρασίες;
• Ποιες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες της αστικής υπερθέρμανσης;
• Πώς μπορεί ο σύγχρονος πολεοδομικός και κτηριακός σχεδιασμός να συμβάλει στη δημιουργία πιο βιώσιμων και ανθεκτικών αστικών περιοχών;

Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά επιχειρούν να δώσουν οι τρεις μελέτες, οι οποίες παρουσιάζονται για πρώτη φορά.

«Οι Κλιματικοί Κίνδυνοι στις Ελληνικές Πόλεις: Αποτύπωση της παρούσας κατάστασης και προβλέψεις για το μέλλον»

Η μελέτη εκπονήθηκε από ερευνητική ομάδα του Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Κωνσταντίνου Καρτάλη. Αποτυπώνει τους κλιματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές πόλεις, με έμφαση στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τις Γούρνες Ηρακλείου. Περιλαμβάνει ιστορική αναδρομή στην εξέλιξη βασικών κλιματικών μεταβλητών και δεικτών, καθώς και προσομοιώσεις και προβλέψεις για την εξέλιξη του μικροκλίματος στις συγκεκριμένες περιοχές, με χρονικό ορίζοντα το 2060 (2065 για τις Γούρνες), βάσει δύο κλιματικών σεναρίων.

«Αστική Υπερθέρμανση: Το πρόβλημα και οι προτεινόμενες λύσεις»

Η μελέτη εκπονήθηκε από ερευνητική ομάδα του Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Κωνσταντίνου Καρτάλη. Εστιάζει σε εννέα διακριτές προτάσεις παρεμβάσεων για την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης και τον περιορισμό των κοινωνικών, οικονομικών, υγειονομικών και ενεργειακών επιπτώσεων της αστικής υπερθέρμανσης. Παράλληλα, εξετάζει συγκεκριμένα σενάρια εφαρμογής των παρεμβάσεων και τα δυνητικά οφέλη τους για το αστικό μικροκλίμα.

«Θερμική Ανθεκτικότητα Κτηρίων στην Αττική»

Η μελέτη εκπονήθηκε από την Ομάδα Ερευνών Κτηριακού Περιβάλλοντος του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Μαργαρίτας – Νίκης Ασημακοπούλου. Περιλαμβάνει την καταγραφή και ανάλυση δεδομένων θερμοκρασίας και υγρασίας από 33 χώρους γραφείων και διαμερίσματα στην Αττική, κατά το διάστημα Ιουλίου – Οκτωβρίου 2025.

Στόχος της έρευνας ήταν να διερευνηθεί πώς χαρακτηριστικά των κτηρίων, όπως η περίοδος κατασκευής, ο βαθμός ανακαίνισης, ο όροφος και οι συνθήκες αερισμού, επηρεάζουν τη θερμική τους ανθεκτικότητα.

Η ερευνητική ομάδα εγκατέστησε συσκευές μέτρησης στους επιλεγμένους χώρους, συνέλεξε και ανέλυσε τα δεδομένα, καταγράφοντας τα βασικά συμπεράσματα που προέκυψαν. Παράλληλα, η 1830 lab πραγματοποίησε συνεντεύξεις με χρήστες ορισμένων από τους χώρους, αποτυπώνοντας την καθημερινή εμπειρία κατοίκων και εργαζομένων κατά τη διάρκεια περιόδων υψηλών θερμοκρασιών.

Συμπεράσματα και προτεινόμενες λύσεις – Η αστική υπερθέρμανση επηρεάζει τη δημόσια υγεία και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη τις συνθήκες διαβίωσης στα μεγάλα αστικά κέντρα, με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη να αντιμετωπίζουν αυξανόμενη θερμική πίεση. Η υψηλή πυκνότητα δόμησης, η περιορισμένη παρουσία πρασίνου, η χρήση υλικών που απορροφούν και αποθηκεύουν θερμότητα και οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες ενισχύουν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, με αποτέλεσμα οι θερμοκρασίες στις πόλεις να διατηρούνται συχνά υψηλότερες σε σύγκριση με τις γύρω περιοχές.

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη θερμική δυσφορία. Η αστική υπερθέρμανση επηρεάζει τη δημόσια υγεία, αυξάνει τις ανάγκες για ψύξη και την κατανάλωση ενέργειας, επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες, καθώς οι πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες επηρεάζονται δυσανάλογα. Οι μελέτες αναδεικνύουν ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συνδυαστικές παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες κάθε περιοχής.

Μετρήσιμα οφέλη από τις πράσινες παρεμβάσεις – Δυνατότητα τοπικής μείωσης της θερμοκρασίας έως 2°C

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των επιστημονικών προσομοιώσεων που περιλαμβάνονται στη μελέτη, καθώς αναδεικνύουν τα δυνητικά οφέλη συγκεκριμένων παρεμβάσεων για το αστικό μικροκλίμα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, τα αστικά πάρκα εμφανίζουν κατά μέσο όρο θερμοκρασίες αέρα χαμηλότερες κατά 0,9°C στη διάρκεια της ημέρας και κατά 1,2°C τη νύχτα, σε σύγκριση με τον περιβάλλοντα αστικό ιστό.

Στην περιοχή του Αγίου Διονυσίου στον Πειραιά εξετάστηκε ένα υποθετικό σενάριο δημιουργίας πέντε πάρκων τσέπης σε γειτονικά σημεία, μεταξύ των οποίων και η μετατροπή τμήματος σχολικής αυλής σε πράσινο χώρο. Η προσομοίωση έδειξε ότι μια τέτοια συνδυαστική παρέμβαση θα μπορούσε να μειώσει τοπικά τη θερμοκρασία έως και κατά 2°C.

Αντίστοιχα, στην πλατεία Ομονοίας, εξετάστηκε μέσω μικροκλιματικής προσομοίωσης η εφαρμογή ψυχρών υλικών στο οδόστρωμα και στα πεζοδρόμια, με εκτιμώμενη μείωση της θερμοκρασίας του αέρα κατά 0,3°C έως 1°C.

Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ότι ακόμη και σχετικά περιορισμένες παρεμβάσεις μπορούν, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να προσφέρουν ουσιαστικά οφέλη, ιδιαίτερα όταν εντάσσονται σε έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό για τη βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος.

Η ανθεκτικότητα των πόλεων απαιτεί συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα των μελετών είναι ότι δεν υπάρχει μία μοναδική λύση για την αντιμετώπιση της αστικής υπερθέρμανσης. Αντίθετα, απαιτείται συνδυασμός μέτρων, συνεκτικός σχεδιασμός και συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Η ανάγκη προσαρμογής των ελληνικών πόλεων στην κλιματική αλλαγή δεν αφορά μόνο τις επόμενες δεκαετίες. Αποτελεί ήδη μια κρίσιμη πρόκληση που συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα, την υγεία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Με τη συγκεκριμένη ερευνητική πρωτοβουλία, η DIMAND συμβάλλει στην παραγωγή και διάδοση επιστημονικής γνώσης, καθώς και στην ανάδειξη προτάσεων για πόλεις πιο πράσινες, λειτουργικές και ανθεκτικές. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της συνεργασίας και της επιστημονικής τεκμηρίωσης στη διαμόρφωση ενός πιο βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος

Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός στη σύγχρονη ανάπτυξη ακινήτων

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τη σημασία του βιοκλιματικού σχεδιασμού στη σύγχρονη ανάπτυξη ακινήτων, παρουσιάζοντας ενδεικτικές εφαρμογές που συνδέουν τις αρχές της βιωσιμότητας με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση κτηριακών έργων.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται έργα της DIMAND, όπως το Kaizen Campus, με πιστοποίηση LEED Gold, καθώς και οι αναπτύξεις HUB 26 και η ανάπλαση των πρώην εγκαταστάσεων του ζυθοποιείου ΦΙΞ, στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης, που ενσωματώνουν αρχές βιώσιμου σχεδιασμού.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη νέα ανάπτυξη του ακινήτου ιδιοκτησίας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) στο Μαρούσι, ως παράδειγμα ολοκληρωμένου βιοκλιματικού σχεδιασμού, που συνδυάζει τη δημιουργία σύγχρονων κτηριακών υποδομών με την περιβαλλοντική αναβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου.

Η σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με την πράξη αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διαμόρφωση πιο βιώσιμων και ανθεκτικών πόλεων. Σε αυτή την κατεύθυνση, η DIMAND, μέσα από την ανάπτυξη σύγχρονων βιοκλιματικών κτηρίων, την υλοποίηση αστικών αναπλάσεων, την επανάχρηση του υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος και την υποστήριξη επιστημονικών ερευνών, συμβάλλει σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης, πέρα από τα όρια του μεμονωμένου κτηρίου.