Τοπίο Αγοράς: Επαναπροσδιορίζοντας τη Νέα Δημοτική Αγορά Αγίας Μαρίνας Ιωαννίνων ως ένα κτήριο-τοπίο

Η μελέτη, που εκπονήθηκε από τα αρχιτεκτονικά γραφεία Constantine Bouras Studio + Evita Fanou Architecture & Design, προτείνει τον σχεδιασμό της Νέας Δημοτικής Αγοράς Ιωαννίνων ως ένα νέο κτήριο-τοπίο που θα λειτουργεί, μαζί με τον περιβάλλοντα αστικό χώρο, σαν μια ζώνη αστικού πρασίνου και συνδέσεων. Η έννοια του γεωλογικού παλίμψηστου καθοδηγεί την κεντρική ιδέα του σχεδιασμού ενός νέου κτηρίου ως δομημένο τοπίο, γεφυρώνοντας με αυτόν τον τρόπο την απαιτητική γεωμορφολογία της περιοχής. Η προτεινόμενη παρέμβαση, έχοντας αίσθηση του τόπου, αφομοιώνεται πλήρως στο αστικό τοπίο που την περιβάλλει. Η διαμόρφωση του εδάφους δημιουργεί ένα νέο κτήριο και μοιάζει να συνεχίζει την περιοχή πρασίνου από το παρακείμενο Πάρκο Λιθαρίτσια και το Πάρκο Ηρώων προς το νότο.

Με σχεδιαστικό εργαλείο το έντονο γεωλογικό ανάγλυφο που χαρακτηρίζει την πόλη των Ιωαννίνων αλλά και την ευρύτερη περιοχή του νομού, όλη η επέμβαση στη περιοχή μελέτης σχεδιάζεται ως μια νέα τοπογραφία που αναδύεται από την υπάρχουσα. Η Νέα Δημοτική Αγορά σχεδιάζεται ως μια τεχνητή τοπογραφία, κατ’ αναλογία με την έντονη τοπογραφία που χαρακτηρίζει την πόλη των Ιωαννίνων. Οι βασικές χαράξεις επιτρέπουν συνδέσεις του οικοδομικού τετραγώνου από διάφορες κατευθύνσεις, ενώ η ώσμωση του περιβάλλοντος χώρου του νέου κτηρίου, δηλαδή της Νέας Πλατείας Αγοράς, με τους όμορους δημόσιους χώρους (την επανασχεδιασμένη Πλατεία Πνευματικού κέντρου με τα οθωμανικά μνημεία και τον πεζόδρομο και την Πλατεία της Εκκλησίας Αγίας Μαρίνας), δημιουργεί σχεδιαστικές και λειτουργικές συνδέσεις, μέσω περιπάτων πρασίνου, που λειτουργούν ως ένα διευρυμένο δίκτυο αστικών δημόσιων χώρων και ως ένας σημαντικός αστικός κόμβος ανάμεσα στη λίμνη και το κέντρο των Ιωαννίνων.

Αγορά και Πόλη

Η πρόταση φιλοδοξεί να ενδυναμώσει της έννοιας της γειτονιάς αλλά και να αλληλεπιδράσει με τον περιβάλλοντα αστικό ιστό, δημιουργώντας αστικές συνδέσεις πρασίνου. Η περιοχή της Αγοράς, το πάρκο Ηρώων με το Ρολόι, το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννίνων που συνυπάρχει με τα Οθωμανικά μνημεία, ο ναός της Αγ. Μαρίνας, και σε κοντινή απόσταση το υπό αποκατάσταση Τζαμί Καλούτσιανης, αποτελούν μέρος μίας ευρύτερης περιοχής δημόσιων χώρων και πρασίνου μέσα στην πόλη, και καθιστούν την περιοχή μελέτης ένα νέο πόλο έλξης με τη δημιουργία ενός δικτύου δημόσιων χώρων και πολιτιστικών διαδρομών με υπερτοπικό χαρακτήρα.

Σχεδιασμός

Ο σχεδιασμός μέσω μίας ενιαίας σχεδιαστικής γλώσσας (υλικοτήτων, φυτεύσεων και αστικού εξοπλισμού) πετυχαίνει την ενοποίηση της νέας Αγοράς με τη πλατεία του Πνευματικού Κέντρου και τον πεζόδρομο της Αγίας Μαρίνας, ακόμα και αν οι τρεις επιμέρους περιοχές έχουν διακριτές ταυτότητες μεταξύ τους:

Α. «Νέα Δημοτική Αγορά και νέα Πλατεία Αγοράς»

Η ογκοπλασία δημιουργεί ένα κτήριο σε σχήμα Π και μια κεντρική πλατεία στο επίπεδο της αγοράς. Τα δώματα του κτιρίου, ως συνέχεια των περιμετρικών πεζοδρομίων, είναι φυτεμένα, σε στρατηγικά σημεία βατές και λειτουργούν ως χώροι στάσης και αστικά παρατηρητήρια ευνοώντας μια οπτική επαφή με τη διευρυμένη περιοχή του κέντρου, ενώ σε άλλα σημεία καταλήγουν στο επίπεδο της πλατείας, ενισχύοντας μια απρόσκοπτη ενοποίηση των διαφορετικών επιπέδων της πόλης.

Ενώ η συνθετική προσέγγιση δημιουργεί ένα κτήριο που μοιάζει υπόσκαφο και στιβαρό, ο χειρισμός της όψης, με ένα οπτικά ελαφρύ σύστημα υαλοστασίων και μεταλλικών περσίδων, κάνει το κτήριο να φαίνεται ανάλαφρο και διαμπερές. Αυτή η αντίθεση λειτουργεί με τρόπο τέτοιο ώστε ­η νέα προσθήκη του κτηρίου στην περιοχή μελέτης να μην ανταγωνίζεται τα γειτνιάζοντα μνημεία, αλλά αντίθετα να συνομιλεί μαζί τους, αναδεικνύοντάς τα.

Σε κομβικά σημεία της όψης έχουν προβλεφθεί ανοίγματα, με τέτοιο τρόπο που η αγορά να μπορεί να εκτονώνεται στο περιβάλλοντα χώρο. Ο σχεδιασμός επιτρέπει διαφορετικό τρόπο οικειοποίησης της αγοράς και της ευρύτερης πλατείας ανάλογα με την εποχή. Ένας κάναβος από ιστία στην Πλατεία Αγοράς οργανώνουν περιοχές στάσης και κίνησης, ενώ λειτουργούν ως ελαφριές μεταλλικές κατασκευές που υποδέχονται υφασμάτινα πανιά, με σκοπό να οργανώνουν την υπαίθρια αγορά, ενώ την προστατεύουν από τα καιρικά φαινόμενα.

Το κτήριο είναι σχεδιασμένο με δυνατότητα ευέλικτης λειτουργιάς, δηλαδή με τρόπο που να μπορεί να λειτουργήσει το λιανικό εμπόριο ανεξάρτητα από την αγορά, και οι χώροι εστίασης ανεξάρτητα από όλο το υπόλοιπο πρόγραμμα. Η απευθείας πρόσβαση στα εστιατόρια γίνεται και με εξωτερική κλίμακα από την κεντρική πλατεία της Νέας Αγοράς. Ειδικά για την μεταφορά των προϊόντων από το υπόγειο, όπου γίνεται η τροφοδοσία, στο επίπεδο της αγοράς, έχουν προβλεφθεί πολλαπλοί ανελκυστήρες εμπορευμάτων που τοποθετούνται σε όλη την έκτασή της.

Τις πρωινές ώρες, οι φεγγίτες στα δώματα εξασφαλίζουν την είσοδο φυσικού φωτός στο εσωτερικό του κτηρίου. Λόγω των περιμετρικών υαλοστασίων ο εσωτερικός φωτισμός φωτίζει εμμέσως τις νυχτερινές ώρες και τον παρακείμενο δημόσιο χώρο της Πλατείας Αγοράς.  Ο σχεδιασμός της αγοράς περιλαμβάνει επίσης και τον σχεδιασμό των πάγκων πώλησης προϊόντων, τόσο για την εσωτερική όσο και για την εξωτερική αγορά. Οι εξωτερικοί πάγκοι θα αποτελούν ένα σύστημα ευέλικτων τροχήλατων κινητών μονάδων που θα μπορούν να διατάσσονται εύκολα σε οποιαδήποτε ανάπτυξη στον υπαίθριο χώρο.

B. «Πλατεία Πνευματικού Κέντρου»

Ένας διευρυμένος περίπατος συνδέει μέσω υπαίθριας κλίμακας την Πλατεία Νέας Αγοράς με την Πλατεία Πνευματικού Κέντρου. Η πλατεία αυτή επανασχεδιάζεται ως ένα σύνολο από επιμέρους ράμπες και πλατώματα με περιμετρικά καθιστικά, ώστε να δημιουργούνται ευρείες περιοχές στάσης κάτω από το φύλλωμα των πλατάνων, που επιλέγονται ως βασική φύτευση για το συγκεκριμένο τμήμα της μελέτης. Λόγω της υψομετρικής διαφοράς των επιμέρους διαμορφώσεων, δημιουργούνται κάθετες επιφάνειες μεταβλητού ύψους πάνω στις οποίες ρέει κατακόρυφα νερό, ως μια αναφορά στο υγρό στοιχείο της λίμνης των Ιωαννίνων που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση, αλλά και απομονώνοντας ηχητικά την περιοχή από την βουή του παρακείμενου δρόμου. Αυτό το σχεδιαστικό εργαλείο, μαζί με την εισαγωγή πρασίνου, δημιουργούν εν τέλει τρία επιμέρους αστικά αλσύλλια, που αποτελούν μια ανάσα στάσης και δροσιάς για τους χρήστες της αγοράς αλλά και τους περιοίκους.

Γ. «Πεζόδρομος και Πλατεία Αγίας Μαρίνας»

Η οδός Αγίας Μαρίνας επαναπροσδιορίζεται ως πεζόδρομος ανάμεσα στην Πλατεία Αγοράς και του Τζαμιού Καλούτσιανης. Στο τμήμα μπροστά από τον ναό της Αγίας Μαρίνας καταργείται η υπάρχουσα περίφραξη του ναού και έτσι επιτυγχάνεται η ενοποίηση του πεζοδρόμου με τον προαύλιο χώρο του ναού, διευρύνοντάς τον και δημιουργώντας έναν νέο αστικό κόμβο, την Πλατεία του Ναού Αγίας Μαρίνας.

Φύτευση

Πλατάνια, μανόλιες και κερασιές είναι δέντρα υψηλής ανθεκτικότητας, με χαμηλές απαιτήσεις άρδευσης και συντήρησης, είναι δοκιμασμένα στο τοπικό κλίμα και επιλέγονται σε διάφορα σημεία της πρότασης, ανάλογα με το σχεδιασμό. Τα πλατάνια ως φυλλοβόλα δέντρα επιλέγονται στρατηγικά για τις πλατείες και τον πεζόδρομο, ώστε να προσφέρουν σκίαση τους θερινούς μήνες, ενώ τους χειμερινούς να αφήνουν το φως να διεισδύσει στον δημόσιο χώρο. Οι μανόλιες ως αειθαλή δέντρα τοποθετούνται στα περιμετρικά πεζοδρόμια και προσφέρουν απρόσκοπτη σκίαση όλη την διάρκεια του χρόνου.

Υλικά

Η χρωματική παλέτα και οι υλικότητες που έχουν επιλεγεί σε όλη την πρόταση αναφέρονται στην ιστορία της περιοχής μελέτης, όπου βρισκόταν για χρόνια το Πλινθοκοπείο της πόλης των Ιωαννίνων. Κεραμικά στοιχεία όπως οπτόπλινθοι στα στοιχεία αστικού εξοπλισμού και σε μέρος των δαπεδοστρώσεων, κεραμικό υδατοπερατό δάπεδο, δαπεδοστρώσεις από χυτά υλικά χαμηλής συντήρησης στις ίδιες αποχρώσεις και η χρήση τοπικών μαρμάρων και πετρωμάτων ενισχύουν μια εικόνα που τιμά την ιστορία της περιοχής.  Τα παραπάνω υλικά παρουσιάζουν προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα στις κλιματικές συνθήκες της περιοχής (βροχόπτωση, παγετός) και είναι κατάλληλα για την απρόσκοπτη κυκλοφορία πεζών σε συνθήκες ολισθηρότητας ή πάγου.

Βιοκλιματική Απόκριση και Αστική Ανθεκτικότητα

Η πρόταση για τη Νέα Αγορά σε συνδυασμό με τους γύρω προτεινόμενους δημόσιους χώρους, αποτελεί μια βιώσιμη αστική ανάπλαση, που υιοθετεί τις βασικές παραμέτρους βιοκλιματικού σχεδιασμού και αστικής ανθεκτικότητας.

Το κτήριο της Νέας Αγοράς αντιμετωπίζεται ως ένα σύμπλεγμα φυτεμένων βατών δωμάτων, τα οποία δημιουργούν ένα νέο μικροκλίμα στη περιοχή. Σε αυτό συμβάλει η επιλεγμένη φύτευση στην νέα Πλατεία Δημοτικής Αγοράς, την Πλατεία του Πνευματικού κέντρου, την Πλατεία και τον Πεζόδρομο της οδού Αγίας Μαρίνας που αποσκοπεί στην αποφυγή του φαινόμενου της αστικής θερμικής νησίδας. Ταυτόχρονα, η ενσωμάτωση του δικτύου φυτεύσεων ως εξάπλωση του υπάρχοντος πρασίνου της ευρύτερης περιοχής δημιουργούν διαδρόμους βιοποικιλότητας.

Αρχές βιοκλιματικού σχεδιασμού διέπουν το κτήριο της νέας αγοράς σε ό,τι αφορά στον προσανατολισμό του, τα ανοίγματα του, την κλίμακα και την υλικότητα, σύμφωνα με τα κλιματολογικά στοιχεία που ισχύουν στην περιοχή της πόλης των Ιωαννίνων.

Στα πλατώματα της Πλατείας του Πνευματικού κέντρου και σε τμήματα του πεζοδρόμου Αγίας Μαρίνας, το υλικό δαπεδόστρωσης είναι το φυσικό χωμάτινο δάπεδο με σταθεροποιητές (κεραμικό δάπεδο). Η επιλογή αυτού του υλικού έχει ως σκοπό αφενός τη μείωση των θερμικών φορτίων κατά τους θερινούς μήνες και αφετέρου την υδατοαπορρόφηση σε περιπτώσεις έντονης βροχόπτωσης.

Τόσο το κτήριο της νέας αγοράς όσο και η πλατεία του λειτουργούν ως ένα σύστημα συλλογής και αξιοποίησης των όμβριων υδάτων. Οι επιφάνειες των δωμάτων φιλτράρουν και συλλέγουν τα όμβρια που οδηγούνται σε υπόγεια δεξαμενή για την λειτουργία του κτηρίου (χώροι υγιεινής, καθαρισμός κτλ.) ενώ η επιφάνεια της πλατείας λειτουργεί σαν μια μεγάλης κλίμακας σχάρα: επιλέγεται δαπεδόστρωση με τετράγωνες μαρμάρινες πλάκες με κενούς αρμούς που συλλέγουν επίσης τα όμβρια σε υπόγεια δεξαμενή. Τέλος επιλέγονται υδατοπερατά υλικά δαπεδόστρωσης όπως κεραμικό δάπεδο, χωμάτινο δάπεδο ή οπτόπλινθοι πάνω σε πατημένο χώμα. Η συλλογή των όμβριων συμβάλει στην αυτονομία της άρδευσης στην περιοχή παρέμβασης, αλλά λειτουργεί και ως ένα αντιπλημμυρικό μέτρο της ευρύτερης περιοχής.

Στοιχεία & Συντελεστές έργου:

Τίτλος έργου: Νέα Δημοτική Αγορά Αγίας Μαρίνας Ιωαννίνων, Τυπολογία: Δημόσιος Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός Ιδεών | Μελέτη, Τοποθεσία: Ιωάννινα – Ελλάδα, Αρχιτέκτονες: Constantine Bouras Studio + Evita Fanou Architecture & Design, Υπεύθυνοι Μελέτης: Κωνσταντίνος Μπούρας + Εβίτα Φανού, Ομάδα Μελέτης: Κωνσταντίνος Μπούρας – Εβίτα Φανού – Αλέξανδρος Λαμπρινός – Ίρις Δερμιτζάκη – Παναγιώτης Λιόντος – Εύα Μάλμου, Έτος υλοποίησης: 2025, Κείμενο παρουσίασης + Φωτορεαλιστικές απεικονίσεις: Constantine Bouras Studio + Evita Fanou Architecture & Design

English description: The proposal by Constantine Bouras Studio + Evita Fanou Architecture & Design for the New Municipal Market of Agia Marina in Ioannina redefines the market as a new landscape building that will function, together with the surrounding urban space, as a zone of urban green and connections.

The concept of the geological palimpsest guides the design concept for a new building as a constructed landscape, thus bridging the demanding geomorphology of the area. The proposed intervention, having a sense of place, is fully assimilated into the surrounding urban landscape. The shaping of the ground creates a new building and seems to extend towards the south the green area from the adjacent Litharitsia Park and Heroes Park.

Using as a design tool the intense geological relief that characterizes the city of Ioannina, as well as the wider region, the entire intervention in the study area is designed as a new topography that emerges from the existing one. The New Municipal Market is designed as an artificial topography, in analogy with the strong topography of the city.

The main axes allow connections of the urban block from various directions, while the osmosis of the surrounding space of the new building, namely the New Market Square, with the adjacent public spaces (the redesigned Cultural Center Square with the Ottoman monuments and the pedestrian street, and the square of Agia Marina Church), creates design and functional connections through green walks, operating as an expanded network of urban public spaces and as an important urban node between the lake and the center of Ioannina.

Market and City

The proposal aims to strengthen the concept of the neighborhood and to interact with the surrounding urban fabric, creating urban green connections. The Market area, the Heroes Park with the Clock, the Municipal Cultural Center of Ioannina coexisting with Ottoman monuments, the church of Agia Marina, and at a close distance the under-restoration Kaloutsiani Mosque, are part of a wider area of green public spaces within the city, and establish the study area as a new attraction pole through the creation of a network of public spaces and cultural routes with supra-local character.

Design

Through a unified language (materials, planting, and urban equipment), the design achieves the integration of the new Market with the Cultural Center square and the pedestrian street of Agia Marina, even if the three individual areas have distinct identities:

A) “New Municipal Market and New Market Square”

The volumetric composition creates a U-shaped building and a central square at the level of the market. The roofs of the building, as a continuation of the surrounding sidewalks, are planted, accessible at strategic points and function as rest areas and urban observatories, favoring visual contact with the wider central area, while in other points they descend to the level of the square, enhancing a seamless unification of the different levels of the city.

While the compositional approach creates a building that appears embedded and solid, the treatment of the façade, with a visually light system of glazing and metal louvers, makes the building appear light and permeable. This contrast operates in such a way that the new addition does not compete with the neighboring monuments, but instead engages in dialogue with them, highlighting them.

Specific areas of the façade are designed in order to open, so that the market can expand into the surrounding space. The design allows different ways of appropriation of the market and the wider square depending on the season. A grid of masts in the Market Square organizes areas of movement and pause, while functioning as light metal structures that receive fabric canopies, organizing the open-air market and protecting it from weather conditions.

The building is designed with flexibility, allowing retail to operate independently from the market, and dining spaces independently from the rest of the program. Direct access to the restaurants is also provided via an external staircase from the central Market square. For the transport of goods from the basement, where supply takes place, to the market level, multiple freight elevators are designed throughout the building.

During the morning hours, skylights on the roofs ensure that natural light enters into the interior. Due to the perimeter glazing, interior lighting indirectly illuminates the space of the Market Square during the night. Both the interior and the exterior vending stalls of the Market have been designed. The exterior stalls consist of a flexible system of mobile units on wheels that can be easily arranged in any configuration in the open space.

B) “Cultural Center Square”

An expanded promenade connects, via an outdoor staircase, the New Market Square with the Cultural Center Square. This square is redesigned as a set of ramps and plateaus with seating in the perimeter, creating large rest areas under the canopy of platanus trees, selected as the main planting for this part of the study.

Due to height differences, vertical surfaces of varying heights are created, over which water flows vertically, referencing the lake of Ioannina nearby and acoustically isolating the area from the noise of the adjacent street. This design tool, together with the introduction of vegetation, creates three distinct urban groves, offering moments of rest and coolness for the Market users and the city residents.

C) “Pedestrian Street and Agia Marina Square”

Agia Marina Street is redefined as a pedestrian street between the Market Square and the Kaloutsiani Mosque. At the section in front of the Agia Marina church, the existing fence is removed, achieving the unification of the pedestrian street with the church courtyard, expanding it and creating a new urban node, the new Square of Agia Marina Church.

Planting

Platanus trees, magnolias and cherry trees are selected due to their high resilience, low irrigation and maintenance needs, and adaptation to the local climate. Platanus trees, as deciduous trees, are strategically placed in squares and pedestrian areas to provide shade in summer and allow sunlight in winter. Magnolias, as evergreen trees, are placed along the perimeter sidewalks to provide continuous shading throughout the year.

Materials

The colour palette and the materiality of the project refer to the history of the area, where the city’s former brickfield once stood. Ceramic elements such as bricks in urban equipment and paving, permeable ceramic flooring, cast low-maintenance pavements in similar tones, and the use of local marble and stone reinforce an image that honors the history of the place. These materials show adaptability and durability to local climatic conditions (rainfall, frost) and are suitable for safe pedestrian circulation under slippery or icy conditions.

Bioclimatic Response and Urban Resilience

The proposal for the New Market, together with the surrounding public spaces, constitutes a sustainable urban redevelopment that adopts key principles of bioclimatic design and urban resilience. The new Market building is treated as a complex of planted accessible roofs that create a new microclimate in the area. This is supported by the selected planting in the Market Square, the Cultural Center Square, and the Agia Marina pedestrian street, aiming to mitigate the urban heat island effect. At the same time, the planting network extends the existing green, creating biodiversity corridors.

Bioclimatic design principles guide the building in terms of orientation, openings, scale, and materiality, according to the climatic data of Ioannina. In the plateaus of the Cultural Center Square and in parts of the Agia Marina pedestrian street, stabilized natural soil (ceramic flooring) is used, reducing thermal loads in summer and allowing water absorption during heavy rainfall.

Both the new Market building and the square function as a system for collecting and reusing rainwater. Roof surfaces filter and collect rainwater directed to underground tanks for building use, while the square acts as a large-scale drainage system with marble slabs and open joints, collecting water into an underground storage. Permeable materials such as ceramic flooring, soil, and brick pavements are selected. Rainwater collection contributes to irrigation autonomy, but also acts as a flood prevention measure for the wider area.

Facts & Credits:

Project title: New Agia Marina Municipal Market, Typology: Public Architectural Ideas Competition | Study, Location: Ioannina – Greece, Architects: Constantine Bouras Studio + Evita Fanou Architecture & Design, Lead architects: Constantine Bouras + Evita Fanou, Design team: Constantine Bouras – Evita Fanou – Alexandros Lamprinos – Iris Dermitzaki –  Panagiotis Liontos – Eva Malmou, Year of completion: 2025, Text description + 3d depictions: Constantine Bouras Studio + Evita Fanou Architecture & Design