Ρόδος: Ανάδειξη της ρωμαϊκής οδού Cardo και του Τετραπύλου στον αρχαιολογικό χώρο της «Περβόλας»

Σε επεμβάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης της ρωμαϊκής οδού Cardo και σε προτάσεις για την ασφαλή περιήγηση, μέσω της οδού Decumanus και στο ρωμαϊκό Τετράπυλο, στον αρχαιολογικό χώρο της «Περβόλας», στη μεσαιωνική πόλη της Ρόδου, προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού, δια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου. Το έργο αφορά στη στερέωση και ανάδειξη επιμέρους στοιχείων του μνημειακού συνόλου και την ανάταξη επιλεγμένων διάσπαρτων μελών.

Οι επεμβάσεις ακολουθούν το εγκεκριμένο Masterplan για τη συντήρηση, διαμόρφωση και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου των Νεωρίων και των Μεσαιωνικών Κήπων του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 4.500.000 ευρώ, που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, διαμορφώνει και αναδεικνύει τον ιδιαίτερα σημαντικό, αλλά μη αναδεδειγμένο, μέχρι σήμερα, αρχαιολογικό χώρο της «Περβόλας».

Η Υπουργός Πολιτισμού, κα. Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Ο αρχαιολογικός χώρος της “Περβόλας” τεκμηριώνει την ιστορία της Ρόδου, στη μεγάλη διαχρονία της, καθώς συνιστούσε νευραλγικό σημείο της αρχαίας πόλης, οργανικά συνδεδεμένος με το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου και εν χρήσει  στην περίοδο της Ιταλοκρατίας. Η αρχαιολογική αξία του μνημειακού αυτού συνόλου δεν είχε, μέχρι σήμερα, αναδειχθεί. Η πολλαπλώς βοηθητική χρήση του χώρου -εκεί φυλάσσονταν τα πολυάριθμα διάσπαρτα αρχαία ταφικά και αρχιτεκτονικά μέλη που έφεραν στο φως οι ανασκαφές των τελευταίων, τουλάχιστον, 80 ετών στη πόλη της Ρόδου, και όχι μόνον- δεν επέτρεψε την αποκατάστασή του, ούτε  την ανάδειξη της συνολικής εικόνας του. Στο συγκεκριμένο μνημειακό σύνολο διασώζονται τμήματα των νεωρίων του πολεμικού λιμένα της αρχαίας Ρόδου, η πλακόστρωτη ρωμαϊκή πομπική οδός Cardo, με στοές και καταστήματα, που κατέληγε στο μνημειώδες Τετράπυλο. Οι επεμβάσεις που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού σέβεται τις ιδιαιτερότητες του χώρου. Ο στόχος του είναι να αναδείξει τα υφιστάμενα αρχαιολογικά κατάλοιπα, μέσω χαρακτηριστικών εκθεμάτων, που συνδέονται με την αρχική λειτουργία των μνημείων, τα οποία με τη σειρά τους εκπροσωπούν σημαντικές περιόδους της αρχαίας πόλης: Από τα ελληνιστικά και τα ρωμαϊκά χρόνια έως την εποχή της Ιπποτοκρατίας. Θέλουμε  αυτός ο αρχαιολογικός χώρος να αποδοθεί μέχρι το καλοκαίρι του 2026, στην τοπική κοινωνία και στους επισκέπτες του νησιού,  λειτουργικά ενοποιημένος με το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, αποκατεστημένος και προσβάσιμος σε ΑμεΑ και εμποδιζόμενα άτομα».

Η «Περβόλα»  η οποία συγκροτεί μια υπαίθρια έκταση εντός των μεσαιωνικών τειχών, πλησίον του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου, απαρτίζεται από τέσσερα φυσικά πλατώματα, συνολικής έκτασης δεκαεπτά στρεμμάτων. Στον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο βρίσκονται τα αρχαία νεώρια του «Μικρού Λιμένος», του πολεμικού λιμανιού της αρχαίας Ρόδου, το σημερινό Μανδράκι. Κατά τον 4^ο αι. π.Χ. τα νεώρια φαίνεται να είχαν αχρηστευθεί, είτε από προσχώσεις είτε από τους μεγάλους σεισμούς που συγκλόνισαν την Ρόδο (227 π.Χ.). Στα ελληνιστικά κατάλοιπα των νεωρίων της αρχαίας πόλης της Ρόδου , κατασκευάστηκε ρωμαϊκή πομπική οδός Cardo, με στοές και καταστήματα που οδηγούσε σε μνημειώδες ρωμαϊκό Τετράπυλο (2^ος αι. μ.Χ.) στη συμβολή των οδών Cardo και Decumanus. Η επέμβαση αυτή σηματοδοτεί το «άνοιγμα» της ρωμαϊκής πόλης προς το Μανδράκι. Στην κεντρική ζώνη της πόλης, όπου βρισκόταν η αρχαία Αγορά, το «Δείγμα» και το «Διονύσιον», διαπιστώνονται οι περισσότερες επεμβάσεις, μνημειακής διαμόρφωσης, παράλληλα με τους κεντρικούς άξονες Cardo και Decumanus, σύμφωνα με ρωμαϊκά πρότυπα. Στην περιοχή σώζονται κατά χώραν τα λείψανα των πλακόστρωτων δρόμων (Cardo – Decumanus).

Το Τετράπυλο αποκαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές της περιόδου της Ιταλοκρατίας (1925–1928). Κατά την ίδια περίοδο ήλθε στο φως και η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου του Piossasco του τέλους του 15^ου αι., κτισμένη στη θέση που βρισκόταν ο Ναός του Διονύσου, γνωστός από τις αρχαίες πηγές.

Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, ο χώρος ονομάστηκε «Περβόλα» και χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη αρχαιοτήτων, με περισσότερα από 15.000 ευρήματα από τις ανασκαφές, στη Ρόδο. Το 1940 οι ανασκαφές επαναλήφθηκαν και αποκαλύφθηκαν σημαντικά αρχιτεκτονικά λείψανα που ανήκαν σε ένα ρωμαϊκό οικοδόμημα. Για την ιταλική διοίκηση, η ανακάλυψη του Τετραπύλου προσέφερε ένα πολύ σημαντικό συμβολικό παράδειγμα του ρωμαϊκού παρελθόντος της πόλης. Κατά την ίδια ανασκαφική περίοδο ήρθαν στο φως τα λείψανα των ελληνιστικών νεωρίων, από τα οποία είναι ακόμη ορατές οι κτιστές επικλινείς κρηπίδες (ράμπες) ανέλκυσης και καθέλκυσης των σκαφών, καθώς και λείψανα των νεωσοίκων.

Αντικείμενο του έργου στερέωσης και αποκατάστασης είναι να αρθούν δομικά, οικοδομικά και αισθητικά προβλήματα στο μνημειακό σύνολο με ήπιες επεμβάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης με στόχο:

α) να αναδειχθούν τα κατάλοιπα της οδού Cardo και των κιονοστοιχιών της, ως μέρος του μνημειακού συνόλου του ρωμαϊκού Τετραπύλου,

β) να αναβαθμιστεί αισθητικά ο χώρος και να ενταχθεί στην ευρύτερη περιήγηση του αρχαιολογικού πάρκου,

γ) να αναδειχθεί η αρχαιολογική αξία της «Περβόλας»,

δ) να βελτιωθεί η αναγνωσιμότητα του χώρου,

ε) να αποδοθεί στο κοινό.

Κεντρική φωτογραφία: Ο χώρος της Περιβόλας (Υφιστάμενη κατάσταση) | Πηγή: ΥΠΠΟ