Θεσσαλονίκη: Αλλάζει όψη το Τέμενος Χαμζά Μπέη, γνωστό ως Αλκαζάρ

Το Τεμένος Χαμζά Μπέη, γνωστό ως Αλκαζάρ, το οποίο εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης, με χρηματοδότηση 10.511.984 ευρώ και ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2025, αποκαθίσταται πλήρως από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ως φορέας υλοποίησης έχει οριστεί η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟΑ.

Όπως δήλωσε, η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, κα. Λίνα Μενδώνη: «Προχωρούμε στην άμεση αποκατάσταση ενός εμβληματικού μνημείου, του Τεμένους Χαμζά Μπέη, που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Οι περισσότεροι Θεσσαλονικείς αναφέρονται στο μνημείο ως Αλκαζάρ, λόγω της πολύχρονης χρήσης του ως αίθουσας κινηματογράφου. Το μνημείο γνώρισε πολλές επεμβάσεις, πολλές διαφορετικές φάσεις και χρήσεις, με αποτέλεσμα να επέλθουν σημαντικές αλλοιώσεις στη μορφολογία του. Με την ολοκλήρωση των έργων, από τις υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ, το Τέμενος θα αποδοθεί στην πόλη, πλήρως αποκατεστημένο. Το τέμενος Χαμζά Μπέη εντάσσεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης και ανάδειξης του μνημειακού αποθέματος της Θεσσαλονίκης,, όλων των ιστορικών περιόδων. Επισημαίνω, ότι στο πλαίσιο του προγράμματος του ΥΠΠΟΑ, για τη Θεσσαλονίκη, βρίσκονται στο στάδιο της υλοποίησης έργα στην Αχειροποίητο, στη Ροτόντα, στην Αγία Σοφία, στην Παναγία των Χαλκέων, στους ναούς της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Νικολάου του Ορφανού και του Προφήτη Ηλία, στα Βόρεια, Βορειοδυτικά και Δυτικά Τείχη της πόλης, στην Αρχαία Αγορά, στο Αγίασμα του Αγίου Ιωάννη, στο Λουτρό Μπέη Χαμάμ (Λουτρά Παράδεισος) και στο μνημειακό κτήριο του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης. Το Υπουργείο Πολιτισμού συμβάλλει αποφασιστικά όχι μόνο στην αποκατάσταση  των μνημείων τα οποία είναι άρρηκτα δεμένα με το ιστορικό παλίμψηστο της πόλης αλλά και στην πολιτιστική λειτουργία και οικονομική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης, πράγμα που αποτελεί σταθερό στόχο μας».

Επιπλέον, από το ΥΠΠΟΑ χρηματοδοτούνται μελέτες για την τεκμηρίωση, συντήρηση, αποκατάσταση και διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου μνημείων οθωμανικής περιόδου, στη Θεσσαλονίκη (Μπέη Χαμάμ, Γιαχουντί Χαμάμ (Λουλουδάδικα), Λουτρά Φοίνικα, Μπεζεστένι, Αλατζά Ιμαρέτ, Γενί Τζαμί),

Επίσης, στο έργο «Θεσσαλονίκη– Από τη Χρυσή Πύλη στην Κασσανδρεωτική. Μεταμορφώσεις- μετασχηματισμοί ενός κεντρικού οδικού άξονα από την ίδρυση της πόλης έως την πυρκαγιά του 1917» περιλαμβάνονται εργασίες συντήρησης-τεκμηρίωσης 2.000 επιλεγμένων κινητών ευρημάτων από τις ανασκαφές του Μετρό και των οικοπέδων πέριξ του κεντρικού οδικού άξονα της πόλης, στη σημερινή Εγνατία οδό, καθώς και την ψηφιοποίηση-επεξεργασία 300 αρχιτεκτονικών σχεδίων αρχείου και την αρχιτεκτονική τεκμηρίωση γραφικής αναπαράστασης του κεντρικού οδικού άξονα της Θεσσαλονίκης.

Το Τέμενος Χαμζά Μπέη βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, αποτελώντας τον παλαιότερο ισλαμικό ευκτήριο οίκο της Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στην διασταύρωση των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου. Χτίστηκε το 1.467/1.468 από την κόρη του στρατιωτικού διοικητή Χαμζά Μπέη, γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως Αλκαζάρ, από τον ομώνυμο κινηματογράφο που στεγάστηκε για αρκετά χρόνια στην περίστυλη αυλή του τεμένους. Προστατεύεται από τον αρχαιολογικό Νόμο ως ιστορικό και αρχαιολογικό μνημείο, από το 1926.

Η τετράγωνη σε κάτοψη αίθουσα προσευχής του τεμένους έχει εσωτερικές διαστάσεις 11,54Χ11,54μ και μέγιστο ύψος 17μ. Διαθέτει μολυβδοσκέπαστο ημισφαιρικό θόλο, ο οποίος εδράζεται σε οκταγωνικό τύμπανο. Σε αυτή προστέθηκαν διαμερίσματα, στη βορειανατολική και νοτιοδυτική πλευρά και έκκεντρο προστώο, στη βορειοδυτική πλευρά και τη δυτική γωνία, τα οποία αποτελούν ενιαίο περίστωο περιβάλλοντας το τέμενος σε σχήμα Π. Τα διαμερίσματα του περιστώου, αναπτύσσονται παράλληλα με τους πλευρικούς τοίχους του κυρίως τεμένους. Το αίθριο έχει κάτοψη σχήματος τραπεζίου, ενώ οι στοές του ορίζονται από κιονοστοιχίες.

Το τέμενος αποτελείται από τρεις διακριτές ενότητες που αντιστοιχούν σε τρεις διαδοχικές χρονολογικές φάσεις κατασκευής του:

(α) την αίθουσα προσευχής του τεμένους,

(β) το περίστωο που συντίθεται από ανοικτή κιονοστήρικτη στοά (ρεβάκ), στα δυτικά με πλευρικά κλειστά διαμερίσματα, στα βόρεια και νότια,

(γ) το αίθριο.

Κεντρική φωτογραφία: Θεσσαλονίκη, Χαμζά Μπέη Τζαμί (Αλκαζάρ), γενική άποψη από ΒΔ | Photo © ΥΠΠΟΑ