Πειραιώς 260: Η αναγέννηση του πρώην βιομηχανικού συγκροτήματος Τσαούσογλου, μετατρέπεται σε κεντρικό πολιτιστικό προορισμό

Το βιομηχανικό κέλυφος του π. Εργοστασίου Τσαούσογλου, επί της οδού Πειραιώς 260, σήμερα ιδιοκτησία του Υπουργείου Πολιτισμού, γνωστό ως κτήριο Γ’ μετασχηματίζεται σε έναν σύγχρονο θεατρικό χώρο, διατηρώντας και αναδεικνύοντας την αυθεντικότητα, την ιστορική του ταυτότητα και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του.

Η θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων επί της μελέτης αποκατάστασης και επανάχρησης τμήματός του, της διαμόρφωσης των υπαίθριων χώρων και των αναγκαίων μηχανολογικών υποδομών, αποτελεί ορόσημο στον ευρύτερο σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού για τη συνολική αναβάθμιση της Πειραιώς 260 ως ανοικτό, προσβάσιμο και ζωντανό πολιτιστικό προορισμό της πρωτεύουσας.

Η Υπουργός Πολιτισμού, κα. Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η πρόοδος της αρχιτεκτονικής μελέτης για το κτήριο Γ, του βιομηχανικού συγκροτήματος της Πειραιώς 260, είναι  ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα για την υλοποίηση ενός, από τα σημαντικότερα έργα, δημιουργίας οικοσυστήματος πολιτισμού, εντός του αστικού χώρου, που σχεδιάζει το Υπουργείο Πολιτισμού, για την Αθήνα. Η αφετηρία ήταν η εξαγορά από το Υπουργείο Πολιτισμού, το 2023, του ιστορικού βιομηχανικού συγκροτήματος, έναντι περίπου 13 εκατομμυρίων ευρώ, με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Με την απόκτησή του διασφαλίσαμε τη διάσωση ενός εμβληματικού μνημειακού συνόλου της βιομηχανικής κληρονομιάς της χώρας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την πλήρη αποκατάσταση και επανάχρησή του, προς όφελος του πολιτισμού και της κοινωνίας. Σταθερή μας αρχή είναι ο σεβασμός στον βιομηχανικό χαρακτήρα και στην αυθεντικότητα του συγκροτήματος, σε συνδυασμό με τη δημιουργία ενός σύγχρονου, λειτουργικού και περιβαλλοντικά βιώσιμου πολιτιστικού πόλου. Η αποκατάσταση των κτηρίων συνοδεύεται από παρεμβάσεις που ενισχύουν το πράσινο, τη βιοποικιλότητα, τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και την ενεργειακή αυτονομία του συγκροτήματος, αναβαθμίζοντας παράλληλα τον δημόσιο χώρο και την εικόνα του άξονα της οδού Πειραιώς. Από το 2006, το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, χρησιμοποιεί κάποια κτήρια ως θεατρικούς χώρους, ενώ προβλέπεται -σύντομα, στο κτήριο Α- η λειτουργία των εργαστηρίων παραγωγής πιστών αντιγράφων και της Γλυπτοθήκης-Μοντελοθήκης του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, χώροι  ανοικτοί  στο κοινό, όπως και χώροι πωλητηρίου, αναψυκτηρίου και αποθηκών. Το κτήριο Γ σχεδιάζεται, με σύγχρονες υποδομές, για να υποστηρίζει τις λειτουργίες του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, την προετοιμασία, παραγωγή και φιλοξενία καλλιτεχνικών δράσεων, ενισχύοντας τον ρόλο της Πειραιώς 260, ως ενός από τους σημαντικότερους πυρήνες πολιτιστικής δημιουργίας, στη χώρα. Σκοπός μας είναι η ανάδειξη ενός ανοικτού πολιτιστικού προορισμού, όπου η βιομηχανική μνήμη θα συνυπάρχει με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, την εκπαίδευση, την έρευνα και την εξωστρέφεια, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αναγέννηση της ευρύτερης περιοχής. Με την ολοκλήρωση του συνολικού έργου, η Πειραιώς 260 θα αποτελέσει πρότυπο παράδειγμα επανάχρησης της βιομηχανικής κληρονομιάς, με τον πολιτισμό ως μοχλό βιώσιμης αστικής ανάπτυξης και ποιότητας ζωής».

Η Πειραιώς 260, συγκρότημα δέκα αυτοτελών βιομηχανικών κτηρίων, εκ των οποίων τα Α, Β και Δ είναι χαρακτηρισμένα κτήρια-μνημεία, αποτελεί σημείο αναφοράς της βιομηχανικής ανάπτυξης του 20^ου αιώνα. Η εκπόνηση του συνόλου των αναγκαίων μελετών για την αποκατάσταση και επανάχρηση του π. βιομηχανικού συγκροτήματος μεταλλοτεχνίας και επιπλοποιίας «Τσαούσογλου», εμβαδού 28 στρεμμάτων και υφιστάμενης δόμησης 27.000 τ.μ. πραγματοποιείται στο πλαίσιο της σύμβασης δωρεάς, ύψους 1.000.000 ευρώ, που υπέγραψε το Υπουργείο Πολιτισμού με την Τράπεζα Πειραιώς.

Τα περισσότερα κτήρια είναι κατασκευασμένα από οπλισμένο σκυρόδεμα με μεταλλικά στοιχεία έχοντας υποστεί διαδοχικές επεκτάσεις ή προσαρμογές, σύμφωνα με τις λειτουργικές ανάγκες του συγκροτήματος. Το Κτήριο Γ, χαρακτηρισμένο κατά τμήμα, ως νεώτερο μνημείο, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ελληνικής μεταπολεμικής βιομηχανικής αρχιτεκτονικής. Είναι το τρίτο, κατά σειρά, κτήριο του συγκροτήματος το οποίο αποτελούσε μαζί με το Α, την όψη του εργοστασίου από την οδό Σπ. Πολυκράτη. Κατασκευασμένο σε δύο φάσεις, περιλαμβάνει ενιαίο ισόγειο χώρο και μεταγενέστερο πατάρι, που εξυπηρετεί τις ανάγκες του Ελληνικού Φεστιβάλ. Λειτουργικά, είναι ενωμένο με το κτήριο Δ,ως παρασκήνια, γραφεία και βοηθητικοί χώροι, που χρονολογείται μεταξύ 1971-1974, διαμορφωμένο σε θεατρική σκηνή και χώρο συνάθροισης κοινού. Τα κτήρια Ε, Ζ και Η, επίσης, εξυπηρετούν τις δραστηριότητες του Ελληνικού Φεστιβάλ.

Η συγκεκριμένη μελέτη βασίζεται στο εγκεκριμένο masterplan της συνολικής αναβάθμισης του συγκροτήματος της Πειραιώς 260. Προβλέπει την αναδιαμόρφωση των υπαίθριων χώρων, τη βελτίωση της προσβασιμότητας, την ενίσχυση του πρασίνου και της βιοποικιλότητας, καθώς και την αξιοποίηση βιώσιμων ενεργειακών λύσεων. Η προτεινόμενη επέμβαση διατηρεί και αναδεικνύει την ιστορική και βιομηχανική ταυτότητα του χώρου και συγχρόνως μετατρέπει το κτήριο Γ σε έναν σύγχρονο και πλήρως λειτουργικό θεατρικό χώρο. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία σύγχρονης σκηνής, εμβαδού 698 τ.μ. και χωρητικότητας 342 θέσεων, με χώρους υποδοχής, καμαρίνια, γραφεία, αποθήκες και όλες τις απαραίτητες υποστηρικτικές υποδομές για τις ανάγκες μεσαίας κλίμακας παραγωγών. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός βασίζεται στη διατήρηση και ανάδειξη της ιστορικής και βιομηχανικής ταυτότητας του κτηρίου, σε συνδυασμό με τις απαραίτητες επεμβάσεις εκσυγχρονισμού. Οι νέες κατασκευές σχεδιάζονται με σεβασμό στο υφιστάμενο κέλυφος, διακρίνονται σαφώς από το ιστορικό κτίσμα και αξιοποιούν σύγχρονα υλικά, διατηρώντας αναλλοίωτο τον βιομηχανικό χαρακτήρα του μνημείου.

Κεντρική αρχιτεκτονική παρέμβαση αποτελεί η δημιουργία κατακόρυφου κήπου σε τμήμα του κτηρίου Γ πλησίον της οδού Πολυκράτους, το οποίο δεν έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο. Στόχος είναι η σταδιακή ανάπτυξη αναρριχώμενης φύτευσης, δημιουργώντας έναν τρισδιάστατο, σκιασμένο υπαίθριο χώρο, κατάλληλο για ανάπαυση, εκδηλώσεις ή δρώμενα. Η στρατηγική αυτή εντάσσεται σε σύγχρονες πρακτικές αστικού σχεδιασμού και ως απάντηση στην έλλειψη ελεύθερων χώρων και πρασίνου στα αστικά κέντρα. Η μελέτη περιλαμβάνει, επίσης, σημαντικές παρεμβάσεις στατικής αποκατάστασης, καθώς οι έλεγχοι ανέδειξαν εκτεταμένες φθορές από τη μακρόχρονη χρήση και τη φυσική γήρανση του κτηρίου. Παράλληλα, προβλέπεται πλήρης ενεργειακός και ηλεκτρομηχανολογικός εκσυγχρονισμός, με τη δημιουργία κεντρικού ενεργειακού κέντρου, για να εξυπηρετεί το σύνολο του συγκροτήματος, αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υποδομές συλλογής και επαναχρησιμοποίησης ομβρίων υδάτων, καθώς και σύγχρονες εγκαταστάσεις πυροπροστασίας και ύδρευσης.