Νέα Δημοτική Αγορά Αγ. Μαρίνας Ιωαννίνων: Από την Ειρήνη Κίτσου, Αριστέα – Ευαγγελία Κουκουνούρη, Δέσποινα Μαρμαγκά και Δήμο Παπαδημάκη

Η πρόταση της Ειρήνης Κίτσου, της Αριστέας – Ευαγγελίας Κουκουνούρη, της Δέσποινας Μαρμαγκά και του Δήμου Παπαδημάκη, για τη Νέα Δημοτική Αγορά Αγίας Μαρίνας Ιωαννίνων, επιχειρεί να εντάξει στον αστικό ιστό μια νέα κτηριακή δομή, με βασική λειτουργία, μεταξύ των άλλων, αυτή της δημοτικής αγοράς τροφίμων και να ανασχεδιάσει τις γύρω διαμορφώσεις και πεζόδρομους θέτοντας στο επίκεντρο την κίνηση και την εμπειρία του πεζού στην πόλη, καθώς και την  ιδιαιτερότητα του τόπου και της ιστορίας του.

Στόχος είναι ο επαναπροσδιορισμός της ευρύτερης περιοχής, δημιουργώντας μια νέα αγορά η οποία θα αποτελεί σημείο αναφοράς της πόλης, έναν ανοιχτό θύλακα, που παραλληλα συνδιαλέγεται με την ιστορικότητα και τα μνημεία της περιοχής. Πιο συγκεκριμένα, ο Μεντρεσές, το Βελή τζαμί, το τζαμί της Καλούτσιανης αποτελούν σημαντικά χαρακτηριστικά της περιοχής, όπως άλλωστε και κατά τον 19^ο αι., που αποτελούσαν ειδοποιό στοιχείο της κάθε συνοικίας. Επίσης, στην ιστορική μονογραφία “Η Αγία Μαρίνα της Καλούτσιας” (Κωστή, 2003:99) εντοπίζεται η βαρύτητα και ο δημόσιος χαρακτήρας της περιοχής διαχρονικά, στοιχείο που αποτελεί αφετηρία του σχεδιασμού.

Η περιοχή της παρέμβασης χωροθετείται στην συνοικία του Πλινθοκοπείου και καταλήγει στην συνοικία της Καλούτσιανης. Η νέα αγορά, ανάμεσα στις δύο γειτονιές δύναται να τις συνδέσει, ενεργοποιώντας αυτόν τον κεντρικό πυρήνα της πόλης, ενισχύοντας τον ήδη υπάρχοντα πολιτιστικό χαρακτήρα.

Οι σχεδιαστικές αρχές που διέπουν τις στρατηγικές σχεδιασμού υλοποιούνται με τις εξής αρχιτεκτονικές  χειρονομίες:

1_ Βασική χειρονομία αποτελεί η άμεση σύνδεση του υψηλότερου υψομετρικά σημείου του οικοπέδου της Λαϊκής Αγοράς με το χαμηλότερο, στη συμβολή των οδών Αγίας Μαρίνας και Ιατρίδου, μέσω μιας υπαίθριας ράμπας. Δημιουργείται ένας περίπατος που παραλαμβάνει τις κινήσεις από την πόλη, συνδέεται με το βατό δώμα της πρότασης, οδηγώντας στην κεντρική πλατεία και στο επίπεδο της αγοράς τροφίμων.

2_ Οργάνωση της αγοράς: Το βασικό κτηριολογικό πρόγραμμα της Αγοράς αναπτύσσεται σε δύο όγκους, που διαβάζονται  ενιαία στο επίπεδο 0 όπου βρίσκονται οι πάγκοι της Αγοράς και ορισμένα από τα καταστήματα εστίασης, τροφίμων και λιανικής. Η ζώνη της Αγοράς λειτουργεί αυτόνομα με δυνατότητα να κλείνει εκατέρωθεν του κεντρικού άξονα κίνησης ώστε οι υπόλοιποι χώροι να είναι προσβάσιμοι όταν αυτή δεν λειτουργεί. Στον 1^ο και 2^ο  όροφο βρίσκονται τα υπόλοιπα καταστήματα, η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων και δύο καταστήματα εστίασης.

3_ Ενοποίηση Αγοράς με μνημεία και υπαίθριο χώρο Πνευματικού Κέντρου: Δεδομένης της πεζοδρόμησης των οδών Αγίας Μαρίνας και Ιατρίδου, το οικοπέδο της Αγοράς ενοποιείται με τον χώρο που ορίζεται από το Πνευματικό Κέντρο, το Βελή Τζαμί και τον Μεντρεσέ μέσω ανοιχτών κερκίδων που εξυπηρετούν την κίνηση και την στάση. Σε συνέχεια, μεταξύ των μνημείων και του Πνευματικού Κέντρου διαμορφώνεται μια ήπια υποβαθμισμένη πλατεία, με πράσινο, όπου επανατοποθετούνται τα υπάρχοντα αγάλματα και  με δυνατότητα φιλοξενίας  ποικίλων εκδηλώσεων από τα γειτονικά κτήρια – Ωδείο, Πνευματικό Κέντρο. Για την πρόσβαση στον χώρο στάθμευσης που γειτνιάζει με την περιοχή μελέτης έχει προβλεφθεί ραμπόσκαλα με κερκίδες η οποία μπορεί να χρησιμεύσει και ως χώρος στάσης και ξεκούρασης.

4_ Σχεδιασμός πεζοδρόμων και ανακατασκευή πεζοδρομίων: Βασική προϋπόθεση βελτίωσης της προσβασιμότητας στην περιοχή αποτελεί η κατανομή του πλάτους του δρόμου σε ζώνες με προτεραιότητα τον πεζό. Κατά μήκος των πεζοδρομημένων οδών δημιουργείται κεντρικά μια ζώνη πρασίνου- αλέα, που προσφέρει σκιασμό και δροσισμό. Ενδιάμεσα ορίζονται υπαίθρια καθιστικά δίνοντας ζωή στην περιοχή. Εκατέρωθέν της αναπτύσσονται οι ζώνες κίνησης πεζών, ποδηλάτων κλπ, ορίζοντας μια διαδρομή που ξεκινά από τη δημοτική αγορά, το πνευματικό κέντρο και το Βελή τζαμί και καταλήγει το τζαμί της Καλούτσιανης. Παράλληλα, προβλέπεται προσβασιμότητα οχημάτων σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, τροφοδοσίας και για τους μόνιμους κατοίκους.

Βιοκλιματική προσέγγιση και οικολογικό αποτύπωμα

Κατανοώντας τις ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής, το μικροκλίμα και τις αρχές του βιοκλιματικού σχεδιασμού η πρόταση ενσωματώνει δύο αίθρια-φεγγίτες που εξασφαλίζουν αερισμό και φωτισμό σε όλα τα επίπεδα της αγοράς. Επιτυγχάνεται η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση του προσανατολισμού του οικοπέδου και προβλέπεται η χρήση μεταλλικών διάτρητων ευμετάβλητων πανέλων για τη σκίαση των όψεων, φιλτράροντας την ποσότητα του φυσικού φωτός. Οι επιλογές αυτές σε συνδυασμό με την επιλογή φυτεύσεων που ευδοκιμούν στην περιοχή στη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών του κτιρίου και της γύρω περιοχής.

Στοιχεία & Συντελεστές έργου:

Τίτλος έργου: Νέα Δημοτική Αγορά Αγίας Μαρίνας Ιωαννίνων, Τυπολογία: Δημόσιος Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός Ιδεών, Τοποθεσία: Ιωάννινα – Ελλάδα, Ομάδα Μελέτης: Ειρήνη Κίτσου (Αρχιτέκτων Μηχανικός) – Αριστέα | Ευαγγελία Κουκουνούρη (Αρχιτέκτων Μηχανικός) – Δέσποινα Μαρμαγκά (Αρχιτέκτων Μηχανικός) – Δήμος Παπαδημάκης (Αρχιτέκτων Μηχανικός), Έτος μελέτης: 2025, Κείμενο παρουσίασης – Φωτορεαλιστικές Απεικονίσεις – Σχέδια & Διαγράμματα: Ειρήνη Κίτσου (Αρχιτέκτων Μηχανικός) – Αριστέα | Ευαγγελία Κουκουνούρη (Αρχιτέκτων Μηχανικός) – Δέσποινα Μαρμαγκά (Αρχιτέκτων Μηχανικός) – Δήμος Παπαδημάκης (Αρχιτέκτων Μηχανικός)

English description: The proposal by Eirini Kitsou, Aristea-Evangelia Koukounouri, Despoina Marmagka and Dimos Papadimakis, Aiming to redesign the surrounding areas and pedestrian walkways, it focuses on pedestrian traffic and the pedestrian experience in the city, as well as the site-specifc sharacteristics of the place and its history.

The aim is to redefine the broader area, by creating a new market that will serve as a reference point for the city, an open hub that also interacts with the history and monuments of the area. More specifically, the Medreses, the Veli Mosque, and the Mosque of Kaloutsiani are important features of the area, as in the 19th century, when they constituted distinctive elements of each neighborhood. Additionally, in the historical monograph “Agia Marina of Kaloutsia” (Kosti, 2003:99), architects come to find the importance and public character of the area over time, an element that serves as the starting point of the design.

The intervention area is situated in the Plinthokopio neighborhood and leads to the Kaloutsiani neighborhood. The new market, located between the two neighborhoods, serves as a bridge between them, revitalizing this central core of the city and enhancing its existing cultural character.

The design principles guiding the design strategies are implemented with the following architectural gestures:

1_ The basic gesture is the direct connection of the highest point of the Public Market site with the lowest, at the intersection of Agia Marina and Iatridou streets, via an outdoor ramp. This creates a promenade that intercepts urban flows and connects to the proposal’s accessible roof, ultimately leading to the central square and the food market level.

2_ Organization of the market: The main building plan is developed in two volumes, which are read as a single entity on level 0, where the Market stalls and some of the food, catering, and retail stores are located. The Market zone operates autonomously with the possibility of closing on both sides of the central axis of movement so that the remaining areas are accessible when it is not in operation. The 1st and 2nd floors house the remaining shops, the multipurpose hall, and two restaurants.

3_ Integration of the Market with monuments and the outdoor area of the Cultural Center: Given the pedestrianization of Agia Marina and Iatridou streets, the Market site is incorporated into the area defined by the Cultural Center, the Veli Mosque, and the Medrese through open tiers that facilitate movement and stopping. Subsequently, between the monuments and the Cultural Center, a gently sloping sunken square with greenery is formed, where the existing statues are relocated and where various events can be hosted from the neighboring buildings – Conservatory, Cultural Center. Access to the adjacent parking area is provided via a stepped ramp with seating tiers, designed to function as an additional rest area.”

4_Pedestrian Network and Sidewalk Reconstruction: A fundamental prerequisite for enhancing accessibility is the reallocation of the street width into pedestrian-priority zones. A central green axis—an allée—is established along the pedestrianized streets, providing natural shade and evaporative cooling. Interspersed within this axis are outdoor seating areas that revitalize the urban environment. Flanking this green core are clear zones for pedestrian and bicycle circulation, forming a continuous route that connects the Municipal Market, the Cultural Center, and the Veli Pasha Mosque with the Kaloutsiani Mosque. Provision is also made for controlled vehicular access, catering to emergency services, logistics/supply, and permanent residents.

Bioclimatic approach and ecological footprint

Understanding the specific climatic conditions of the area, the microclimate, and the principles of bioclimatic design, the proposal incorporates two atriums-skylights that ensure ventilation and lighting on all levels of the market. The orientation of the plot is optimized and perforated metal panels are used to shade the facades, filtering the amount of natural light. These choices, combined with the selection of plants that thrive in the area, improve the environmental conditions of the building and the surrounding area.

Facts & Credits:

Project Title: New Agia Marina Municipal Market, Typology: Public Architectural Ideas Competition, Location: Ioannina – Greece, Design team: Eirini Kitsou (Architect) – Aristea | Evangelia Koukounouri (Architect) – Despoina Marmagka (Architect) – Dimos Papadimakis (Architect), Design year: 2025, Text description – 3D depictions – Plans & Diagrams: Eirini Kitsou (Architect) – Aristea | Evangelia Koukounouri (Architect) – Despoina Marmagka (Architect) – Dimos Papadimakis (Architect)