Λήμνος: Αναδεικνύεται το Ιερό των Καβείρων, ένα από τα σημαντικότερα μυστηριακά ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου

Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην ολοκληρωμένη προστασία και ανάδειξη του Ιερού των Καβείρων, στη Λήμνο, του σημαντικότερου μυστηριακού ιερού του νησιού. Η σχετική μελέτη αξιοποιεί τα πορίσματα της πρόσφατης αρχαιολογικής έρευνας, αποσκοπώντας στην αποκάλυψη, συντήρηση και ανάδειξη του αρχαίου Περιβόλου, εντάσσοντας για πρώτη φορά και το νότιο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου, στη διαδρομή της επίσκεψης.

Με αυτό το έργο ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός του Υπουργείου Πολιτισμού για την ανάδειξη του Καβειρίου, ως ενός σύγχρονου, πλήρως προσβάσιμου και αναγνωρίσιμου αρχαιολογικού προορισμού, ενισχύοντας την πολιτιστική ταυτότητα και την αναπτυξιακή δυναμική της Λήμνου. Κεντρική ιδέα του έργου είναι η διατήρηση, συντήρηση και ανάδειξη του αυθεντικού υλικού έως την ανώτερη σωζόμενη στάθμη του, καθώς και η ενίσχυση της αναγνωσιμότητας των ιστορικών, δομικών και τυπολογικών χαρακτηριστικών του Περιβόλου.

Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η συστηματική αρχαιολογική διερεύνηση και αποκάλυψη του Περιβόλου, η συντήρηση και στερέωση των σωζόμενων τμημάτων του, καθώς και περιορισμένες, τεκμηριωμένες συμπληρώσεις όπου αυτές είναι απολύτως αναγκαίες για τη διατήρηση και την αναγνωσιμότητα του μνημείου. Όλες οι επεμβάσεις ακολουθούν τις αρχές της ελάχιστης επέμβασης, της συμβατότητας των υλικών και της αναστρεψιμότητας. Στο νότιο πλάτωμα βρίσκεται το αρχαϊκό τελεστήριο εν είδει βωμού ή «Βήματος», που χρονολογείται στον 7^ο αιώνα π.Χ.. Στο βόρειο πλάτωμα βρίσκεται το ελληνιστικό τελεστήριο, το οποίο λεηλατήθηκε και καταστράφηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους.

Η Υπουργός Πολιτισμού, κα. Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η έγκριση της μελέτης για την ανάδειξη του αρχαίου Περιβόλου του Ιερού των Καβείρων αποτελεί το επόμενο βήμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού για τη συνολική προστασία και ανάδειξη ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Βορείου Αιγαίου. Μετά την ολοκλήρωση έργων, συνολικού προϋπολογισμού 4.000.000 ευρώ, που εξασφάλισαν την προστασία και την ανάδειξη των τριών διακριτών οικοδομικών φάσεων του Ιερού, τη δημιουργία νέων υποδομών για τους επισκέπτες, τη διαμόρφωση διαδρομών περιήγησης, την εξασφάλιση καθολικής προσβασιμότητας, προχωρούμε σήμερα στην ανάδειξη ενός καθοριστικού στοιχείου της  οργάνωσης του Ιερού. Με απόλυτο σεβασμό στο φυσικό ανάγλυφο και στα αρχαιολογικά κατάλοιπα, η νέα διαδρομή επιτρέπει την ασφαλή προσέγγιση του αρχαίου Περιβόλου, δημιουργεί νέες οπτικές προς το Ιερό και τον κόλπο του Πουρνιά και εξασφαλίζει πλήρη προσβασιμότητα για όλους τους επισκέπτες. Η μέριμνά μας για τη Λήμνο είναι συνολική και διαρκής. Παράλληλα με το Ιερό των Καβείρων, την τελευταία επταετία υλοποιούμε ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού, όπως η Πολιόχνη και η Ηφαιστία, αλλά και σε βυζαντινά και νεότερα μνημεία. Η Λήμνος διαθέτει εξέχοντες αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, αλλά και ένα πολύ σημαντικό Αρχαιολογικό Μουσείο με εξαιρετικής σημασίας εκθέματα, το οποίο αποδόθηκε στους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού τον 2025, μετά την πλήρη αποκατάστασή του από το πλήγμα του σεισμού του 2014. Στόχος μας δεν είναι μόνο η προστασία των μνημείων αλλά η απόδοσή τους στην κοινωνία ως ζωντανών τόπων ιστορίας, γνώσης και πολιτισμού».

Το Ιερό των Καβείρων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μυστηριακά ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου και το σπουδαιότερο της Λήμνου. Η λειτουργία του ως λατρευτικού χώρου εκτείνεται από τον 8^ο αιώνα π.Χ. έως και τον 3^ο αιώνα μ.Χ., περίοδο κατά την οποία επεκτάθηκε η λατρεία των Καβείρων ως αποτέλεσμα της μακεδονικής πολιτικής, ενώ η μακραίωνη ιστορία του αποτυπώνεται και στα διαδοχικά οικοδομικά του κατάλοιπα. Ανασκάφηκε από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή μεταξύ των ετών 1937-1991. Οι νεότερες ανασκαφικές έρευνες αποκάλυψαν νέα στοιχεία για τον αρχαίο περίβολο. φωτίζοντας την οργάνωση και την εξέλιξη του Ιερού,  αφιερωμένο στη μυστηριακή λατρεία των προελληνικών θεοτήτων των Καβείρων –θεοτήτων της φωτιάς και της μεταλλουργίας και γιών του Ηφαίστου.

Στο πλαίσιο του έργου ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, με χρηματοδότηση ύψους 1,6 εκατ. ευρώ από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Βόρειο Αιγαίο 2014–2020» του ΕΣΠΑ, επικαιροποιήθηκε η μελέτη διαμόρφωσης και ανάδειξης του χώρου και υλοποιήθηκαν εκτεταμένες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της επισκεψιμότητας και της προστασίας του. Οι εργασίες περιλάμβαναν τη σταθεροποίηση πρανών, τη δημιουργία διαδρομών περιήγησης και χώρων στάσης, την εγκατάσταση υποδομών εξυπηρέτησης επισκεπτών, νέα περίφραξη και αποστραγγιστικό δίκτυο, καθώς και την αποκατάσταση, συντήρηση και ανάδειξη των αρχαίων κτηριακών καταλοίπων. Παράλληλα, εξασφαλίστηκε η προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία και δημιουργήθηκε υπαίθριος χώρος εκδηλώσεων.

Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στην ανατολική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου, να προσεγγίσει τα τελεστήρια, τα βοηθητικά κτήρια και τη σπηλιά του Φιλοκτήτη, ενώ ολοκληρώνεται νέα διαδρομή προς τον «Προμαχώνα». Αντίθετα, το νότιο τμήμα παραμένει μη οργανωμένο και μη επισκέψιμο. Για την ανάδειξη του χώρου και τη διασφάλιση της καθολικής προσβασιμότητας προτείνεται νέα διαδρομή περιήγησης μήκους 270 μ., η οποία ακολουθεί το φυσικό ανάγλυφο. Η διαδρομή διακρίνεται σε δύο βασικά τμήματα: το πρώτο με κλίμακες και ήπιες ράμπες και το δεύτερο κατάλληλο για ταυτόχρονη κίνηση πεζών και ηλεκτροκίνητου αμαξιδίου ΑμεΑ, με ράμπες και πλατύσκαλα σύμφωνα με τις προδιαγραφές προσβασιμότητας.

Κεντρική φωτογραφία: Άποψη του Ιερού των Καβείρων | Πηγή: ΥΠΠΟ