Η μεταμόρφωση μιας διατηρητέας κατοικίας στην Παλιά Πόλη του Ρεθύμνου σε κτίριο δημόσιας υπηρεσίας

Το γραφείο AnnagalliakiARCΗITECTS ανέλαβε την αποκατάσταση και επανάχρηση ενός υφιστάμενου κτιρίου στην Παλιά Πόλη του Ρεθύμνου, με σκοπό να στεγάσει τα γραφεία της Υπηρεσίας Δόμησης (ΥΔΟΜ) Ρεθύμνου. Η πρόταση βασίστηκε στη διατήρηση των βασικών αρχιτεκτονικών και μορφολογικών χαρακτηριστικών του κτιρίου, συνδυάζοντας την προστασία της ιστορικής του ταυτότητας με τις σύγχρονες λειτουργικές απαιτήσεις.

Το κτίριο χρονολογείται από την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας. Διαχρονικά χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία στον όροφο, ενώ στο ισόγειο στεγάστηκαν επαγγελματικές χρήσεις, όπως αποθήκη σαπωνοποιίας, ξυλουργείο και εμπορικές χρήσεις.

Η νέα αρχιτεκτονική πρόταση οργανώθηκε με αφετηρία την υφιστάμενη δομή του κτιρίου. Το μεγάλο ύψος της στέγης αξιοποιήθηκε με την προσθήκη σοφίτας, ενώ η αποκατάσταση της οροφής ισογείου του μεσαίου τμήματος που είχε καταρρεύσει, αποτέλεσε επίσης βασική συνθετική επιλογή.

Κεντρικό στοιχείο της σύνθεσης αποτέλεσε το υφιστάμενο ξύλινο κλιμακοστάσιο εισόδου, το οποίο διατηρήθηκε και συντηρήθηκε μαζί με το ξύλινο κιγκλίδωμα και την κουπαστή του. Η προσθήκη της σοφίτας οδήγησε στον σχεδιασμό νέου σκέλους της σκάλας, σε συνδυασμό με τη χωροθέτηση του ανελκυστήρα για την εξασφάλιση της προσβασιμότητας.

Οι εσωτερικές τοιχοποιίες διατηρήθηκαν και οι επεμβάσεις περιορίστηκαν στα σημεία όπου ήταν απαραίτητες για την εξυπηρέτηση της νέας λειτουργίας. Πραγματοποιήθηκαν ενοποιήσεις χώρων και νέα ανοίγματα με στόχο τη βελτίωση του φυσικού φωτισμού και αερισμού.

Η αναδιάταξη των χώρων ακολούθησε τα ίχνη της υφιστάμενης κάτοψης, επιτρέποντας την ανάγνωση της ιστορικής εξέλιξης του κτιρίου παρά την αλλαγή χρήσης. Με αφετηρία τα υφιστάμενα μορφολογικά χαρακτηριστικά του κτιρίου, σχεδιάστηκαν εκ νέου τα γύψινα διακοσμητικά στοιχεία, οι εσωτερικές πόρτες και τα εξωτερικά κουφώματα, προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις της νέας χρήσης και στα σύγχρονα κατασκευαστικά δεδομένα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον σχεδιασμό των δαπέδων, στους χώρους εισόδου, όπου επιλέχθηκαν πλακίδια σύγχρονου σχεδιασμού, ως αναφορά στα χειροποίητα τσιμεντοπλακίδια που συναντώνται στις ιστορικές κατοικίες της πόλης. Η τοποθέτησή τους οργανώνει τους βασικούς άξονες κίνησης στο εσωτερικό του κτιρίου, σηματοδοτώντας τα σημεία εισόδου και τους χώρους στάσης.

Η διαμόρφωση των όψεων μελετήθηκε ως προς τους χρωματισμούς, τα κουφώματα, τα επιμέρους υλικά και τον φωτισμό, με στόχο την αρμονική ένταξη των νέων και υφιστάμενων στοιχείων στη συνολική εικόνα του κτιρίου. Το κτίριο οργανώθηκε γύρω από τρεις υπαίθριους χώρους, στο επίπεδο του ισογείου, του ορόφου και της σοφίτας. Η ανάδειξή τους αποτέλεσε βασική επιλογή της μελέτης, καθώς πέρα από τον φυσικό φωτισμό και αερισμό που εξασφαλίζουν, λειτουργούν και ως χώροι εκτόνωσης, παραπέμποντας  στην τυπολογία των αιθρίων που χαρακτηρίζει τα κτίρια της Παλιάς Πόλης.

Οι στατικές επεμβάσεις σχεδιάστηκαν με στόχο την ενίσχυση της φέρουσας ικανότητας του κτιρίου, χωρίς να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του. Πραγματοποιήθηκαν τοπικές στερεωτικές εργασίες, ενισχύσεις φθαρμένων φερόντων στοιχείων και επισκευές ή αντικαταστάσεις ανωφλίων, όπου απαιτήθηκε.

Οι λιθοδομές αποκαταστάθηκαν, ακολουθώντας την αρχική τεχνοτροπία κατασκευής. Όπου κρίθηκε απαραίτητο εφαρμόστηκαν ενισχύσεις, ενώ η σύνδεση των περιμετρικών φερόντων τοίχων πραγματοποιήθηκε με μεταλλικά στοιχεία πλήρως ενσωματωμένα στην κατασκευή, τα οποία όπου παρέμειναν εμφανή, αναδείχθηκαν ως στοιχεία της νέας επέμβασης.

Η αποκατάσταση του κτιρίου επιδίωξε να αναδείξει τα αυθεντικά χαρακτηριστικά του κελύφους, ενσωματώνοντας τις απαραίτητες σύγχρονες επεμβάσεις για τη νέα χρήση. Με τον τρόπο αυτό το κτίριο αποκτά νέα λειτουργία, διατηρώντας παράλληλα τη θέση του στον ιστορικό ιστό της Παλιάς Πόλης του Ρεθύμνου.

Στοιχεία & Συντελεστές έργου:

Τίτλος έργου: Αποκατάσταση και επανάχρηση κτιρίου καταστημάτων και κατοικίας στην Παλιά Πόλη Ρεθύμνου με μετατροπή του σε κτίριο δημόσιας υπηρεσίας, Τυπολογία: Αρχιτεκτονική – Αποκατάσταση & Επανάχρηση, Τοποθεσία: Ρέθυμνο – Κρήτη – Ελλάδα, Αρχιτεκτονική μελέτη + Επίβλεψη: AnnagalliakiARCΗITECTS, Ομάδα μελέτης: Χρύσα Ζορπαλά – Ζαχαρένια Δαλαμβέλα – Άννα Γαλλιάκη, Κατασκευή: BCS (Δημήτρης Κουτράκης + Ορέστης Κρυοβρυσανάκης), Κατασκευαστική επίβλεψη: Κώστας Ψυχουντάκης, Οικοδομικές εργασίες: BCS (Δημήτρης Ρωμανιάς), Περίοδος μελέτης: 2024-2025, Έτος αποπεράτωσης: 2026, Κείμενο παρουσίασης: AnnagalliakiARCΗITECTS, Φωτογραφίες: Χρήστος Λιανόπουλος + ΕΦΑ Ρεθύμνου

English description: AnnagalliakiARCΗITECTS undertook the restoration and adaptive reuse of an existing mixed-use building in the Old Town of Rethymno, to accommodate the offices of the Rethymno Building Authority (YDOM). The proposal is based on preserving the building’s principal architectural and morphological characteristics while reconciling the protection of its historic identity with contemporary functional requirements.

The building dates back to the Ottoman period. Throughout its history, the upper floor served as a residence, while the ground floor accommodated a variety of commercial uses, including soap warehouse, a carpentry workshop and retail premises.

The architectural proposal was developed from the existing spatial structure of the building. The generous roof volume was utilized through the addition of an attic level, while the reconstruction of the collapsed ceiling over the central part of the ground floor constituted a key compositional intervention.

The existing timber entrance staircase forms the focal point of the architectural composition. It was carefully preserved and restored together with its timber balustrade and handrail. The addition of the attic level required the design of a new flight of stairs, combined with the integration of a lift to ensure full accessibility.

The existing internal masonry walls were largely retained, with interventions limited to those necessary to accommodate the new use. Selected spaces were opened up and interconnected to improve natural lighting and ventilation. The new spatial arrangement follows the traces of the original floor plan, allowing the building’s historical evolution to remain legible despite its change of use.

Drawing upon the building’s existing morphological characteristics, the plaster decorative elements, interior doors and external joinery were redesigned to meet the requirements of the new use while complying with contemporary construction standards.

Particular attention was given to the design of the entrance floor surfaces, where contemporary tiles were selected as a reference to the handmade cement tiles traditionally found in the historic houses of the city. Their placement organizes the principal circulation routes within the building, marking entrance points and transition areas. The façades were carefully designed with regard to color, joinery, materials and lighting, ensuring the harmonious integration of both new and existing elements within the overall architectural composition.

The building is organized around three open-air courtyards located at the ground floor, first-floor and attic levels. Beyond providing natural lighting and ventilation, these spaces function as areas of pause and relief while recalling the courtyard typology that characterizes the historic buildings of the Old Town.

The structural interventions were designed to enhance the building’s load-bearing capacity without altering its architectural character. Local consolidation works, strengthening of deteriorated structural elements, and the repair or replacement of lintels were carried out where necessary. The existing stone masonry was restored following the original construction techniques. Additional strengthening measures were introduced where required, while the perimeter load-bearing walls were connected using steel elements fully integrated into the structure. Wherever these elements remained visible, they were intentionally expressed as part of the contemporary intervention.

The restoration sought to reveal and preserve the authentic qualities of the historic building envelope while incorporating the contemporary interventions required by its new function. Through this approach, the building acquires a new public role while maintaining its place within the historic urban fabric of the Old Town of Rethymno.

Facts & Credits:

Project title: Restoration and Adaptive Reuse of a Mixed-Use Building in the Old Town of Rethymno into a Public Service Building, Typology: Architecture – Restoration & Adaptive Reuse, Location: Rethymno – Crete – Greece, Architectural design + Supervision: AnnagalliakiARCΗITECTS, Design team: Chrysa Zorpala – Zacharenia Dalamvela – Anna Galliaki, Construction: BCS (Dimitris Koutrakis + Orestis Kryovrysanakis), Construction supervision: Kostas Psychountakis, Construction works: BCS (Dimitris Romanias), Period of design: 2024-2025, Year of completion: 2026, Text description: AnnagalliakiARCΗITECTS, Photography: Christos Lianopoulos + Rethymno Building Authority (Files)