Βόρεια εξωτερική άποψη συγκροτήματος, © Χάρης Βαμβακάς - Ερρίκος Ιωαννίδης - OCA Architects
EUROPA

Η πρόταση με τίτλο «The Jolly Boomerang» του αρχιτέκτονα Χάρη Βαμβακά, σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Ερρίκο Ιωαννίδη και το Ισπανικό αρχιτεκτονικό γραφείο OCA Architects, έλαβε εύφημο μνεία, στον Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για τη μελέτη και την επίβλεψη ανέγερσης των φοιτητικών εστιών του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου στην Λεμεσό της Κύπρου.

Αρχιτεκτονική πρόσεγγιση
Το αρχιτεκτονικό πρόγραμμα των φοιτητικών εστιών είναι ιδιαίτερα απαιτητικό, ειδικά όταν συνδυάζεται με μεγάλες δημόσιες λειτουργίες όπως στην περίπτωση του παρόντος διαγωνισμού.
Παρότι το αρχιτεκτονικό πρόγραμμα είναι απαιτητικό και σε μεγάλο βαθμό επαναλαμβανόμενο, επιχειρήθηκε από τα πρώτα κιόλας στάδια της πρότασης να ανταπεξέλθει με δημιουργικότητα και πρωτοτυπία, αξιοποιώντας τις αυξημένες απαιτήσεις προς όφελος παραγωγής ενός αρχιτεκτονικού σχεδιασμού υψηλού επιπέδου.
Ο χαρακτήρας της προσέγγισης που ακολουθήσαμε είναι διττός και έχει ως σκοπό τόσο να επαναπροσδιορίσει το μοντέλο κατοίκησης των φοιτητικών εστιών που συχνά πάσχει από έλλειψη δημιουργικότητας όσο και να θέσει τα θεμέλια για μια νέα πιο ευαισθητοποιημένη προσέγγιση σε Πανεπιστημιακά σύνολα τα οποία ανταποκρίνονται με πληρότητα στις ανάγκες των νέων.
Νότια εξωτερική άποψη συγκροτήματος, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

Χρησιμοποιώντας την έρευνα ως αρχιτεκτονικό σχεδιαστικό εργαλείο, μελετώντας διάφορα παραδείγματα φοιτητικών εστιών ανά τον κόσμο και συγχρόνως αναλύοντας προσεκτικά τις απαιτήσεις του συγκεκριμένου διαγωνισμού, κατηγοριοποιήθηκαν τα αρχιτεκτονικά ζητήματα σε 4 βασικές κατηγορίες, οι οποίες και θα απαντηθούν αργότερα μέσω των διαφορετικών πτυχών της αρχιτεκτονικής επίλυσης.
Οι κατηγορίες αυτές είναι οι εξής:  
α) Κοινωνικότητα  
Οι φοιτητικές εστίες αποτελούν ένα κατεξοχήν κοινωνικό πρόγραμμα φιλοξενώντας ίσως το πιο δυναμικό και συνάμα δημιουργικό κομμάτι του πληθυσμού μιας πόλης.
β) Δημόσιος Χαρακτήρας  
Συνεχίζοντας στο μοτίβο της αυξημένης κοινωνικότητας και καθώς στο γήπεδο θα φιλοξενηθούν επιπρόσθετες δημόσιες λειτουργίας, είναι καθοριστικής σημασίας, η συνολική απόδοση ενός δημόσιου, ανοικτού και ευανάγνωστου χαρακτήρα στο κτίριο μας.
γ) Υψηλή Ποιότητα Διαβίωσης  
Ως ένα πρόγραμμα με αυξημένη πυκνότητα κατοίκησης που μάλιστα εκτυλίσσεται στις ελάχιστες διαστάσεις, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εξασφαλιστούν όσο το δυνατόν υψηλότερα πρότυπα διαβίωσης αλλά και συμβίωσης των ενοίκων.
δ) Τοπόσημο
Ανταποκρίνοντας στο γεγονός ότι το κτίριο των φοιτητικών εστιών θα ανεγερθεί στο πιο περίβλεπτο σημείο ενός ευρύτερου πανεπιστημιακού campus, θέτονται οι όροι που θα του προσδώσουν έναν σύγχρονο, δυναμικό και καινοτόμο σχεδιασμό που προάγει το πνεύμα και το όραμα του Πανεπιστημίου.
Προκειμένου να επιτευχθούν τα παραπάνω βασικά ζητήματα που τέθηκαμ ως τα πιο ουσιαστικά για τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη όλες τις απαιτήσεις και ιδιαιτερότητες που πηγάζουν από την επίσημη περιγραφή του διαγωνισμού, επιλέγονται οκτώ πτυχές της σχεδιαστικής προσέγγισης για περαιτέρω ανάλυση.
Καθεμία από αυτές απαντάει και σε ένα ή περισσότερα από τα βασικά ζητήματα που τέθηκαν παραπάνω:
1) Κυκλοφορία
Κεντρική ιδέα της πρότασης ήταν ο επαναπροσδιορισμός του κυκλοφοριακού μοντέλου και η αποφυγή της συμβατικής τυπολογίας ενός κεντρικού διαδρόμου, συμμετρικά του οποίου τοποθετούνται τα δωμάτια, που συναντάμε συνήθως σε αντίστοιχα κτιριολογικά προγράμματα και στην οποία εντοπίζουμε πληθώρα προβλημάτων (διάγραμμα 1).
Άποψη πρόσοψης συγκροτήματος, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

“Από τα πρώτα κιόλας βήματα της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, αποφασίστηκε η μονόπλευρη τοποθέτηση των δωματίων κατά μήκος ενός κεντρικού διαδρόμου, ο οποίος θα αποτελέσει και το “κλειδί” της αρχιτεκτονικής επίλυσης στο σύνολο της”.

Ο διάδρομος είναι εξωτερίκος σε όλο του το μήκος εξασφαλίζοντας αρχικά την άμεση επαφή με το περιβάλλον, το φυσικό φωτισμό και εξαερισμό καθώς και τη δημιουργία ενός ελκυστικού χώρου συνάντησης των σπουδαστών μετατρέποντας τον από ένα παραδοσιακά αυστηρό μέσο κυκλοφορίας σε ένα μέσο κοινωνικοποίησης και χώρο συνάντησης των ενοίκων και των επισκεπτών του κτιρίου.  
2) Ογκοπλασία
Η παραπάνω απόφαση είχε σημαντική επίδραση στη συνολική ογκοπλασία του κτιρίου της πρότασης (διαγραμμα 2). Καθώς τα δωμάτια τοποθετούνται στην σειρά κατα μήκος του διαδρόμου, προκύπτει μια γραμμική δομή με συνολικό μήκος που ξεπερνάει κατά πολύ τα όρια του γηπέδου. Διατηρώντας λοιπόν την αρχική γραμμική ανάπτυξη του κτιρίου αλλά μετατρέποντας την γραμμή σε τεθλασμένη, εξασφαλίζεται μια σειρά από προτερήματα ως προς την αρχιτεκτονική επίλυση.
Άποψη πλατείας συγκροτήματος, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

“Αρχικά, αυξάνονται οι οπτικές φυγές των δωματίων προς τον περιβάλλοντα χώρο, ενώ παραμένουν ανεμπόδιστες για το σύνολο των δωματίων”.

Στην τεθλασμένη αυτή γραμμή έρχονται να προστεθούν τρεις μικρότεροι πύργοι ακολουθώντας την ίδια αρχιτεκτονική γλώσσα, προσδίδοντας την απαραίτητη κτιριακή ποικιλία και επιτρέποντας στην γραμμική δομή να κατανεμηθεί ομοιόμορφα μέσα στο γήπεδο μας.
Κατά δεύτερον γεννάται μια σειρά από ποικίλους δημόσιους χώρους γύρω αλλά και μέσα στο κτίριο με διαφορετικό χαρακτήρα, κάθε φορά που στη συνέχεια θα εξυπηρετήσουν την στέγαση του απαιτητικού δημόσιου προγράμματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η γραμμή “σπάει” με γνώμονα τα χαρακτηριστικά του ευρύτερου τεμαχίου, σχηματίζοντας έτσι τα θεμέλια για τις συνδέσεις και τον διάλογο με τα μελλοντικά κτίρια που θα αναπτυχθούν στον χώρο του campus.
Άποψη πλατείας συγκροτήματος, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

“Τρίτον, δημιουργείται μια εικονική φόρμα που θα εντείνει τον δυναμισμό και το καινοτόμο χαρακτήρα του κτιρίου εν γένει”.

3) Δημόσιο τοπίο
Το κτιριολογικό πρόγραμμα παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη ποικιλία όσον αφορά τα δημόσια προγράμματα τόσο ως προς την λειτουργία τους όσο και ως προς τον βαθμό προσβασιμότητας και επισκεψιμότητας τους. Επιλέγεται λοιπόν εδώ το σχεδιαστικό εργαλείο της απόσχισης, διαιρώντας το κτίριο σε δυο διακριτα μεν αλλά σε άμεση επικοινωνία δε μέρη, τον ισόγειο χώρο και το τοπίο που το περιβάλλει από την μία και την ανωδομή από την άλλη. Συναντάμε τέσσερις βασικούς όγκους καθένας εκ των οποίων φιλοξενεί μια από τις κύριες δημόσιες λειτουργίες.
Οι όγκοι αυτοί ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό τα όρια της ανωδομής, σχηματίζοντας όμως σε αντίθεση με αυτήν στερεά με μεγάλη κάλυψη ικανή να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις του προγράμματος.
Άποψη αυλής συγκροτήματος, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

Όλος ο υπολειπόμενος χώρος του γηπέδου γύρω από τους όγκους διαμορφώνεται κατάλληλα, επιτρέποντας στα δημόσια αυτά προγράμματα να επεκταθούν στο εξωτερικό περιβάλλον δημιουργώντας έτσι ένα ιδιαίτερα ενεργό δημόσιο τοπίο τόσο γύρω από τις κτιριακές μονάδες όσο και στην οροφή αυτών, οδηγώντας σταδιακά την δημόσια ροή προς τα πάνω.
Δημιουργείται έτσι μια σταδιακή αποκλιμάκωση του δημόσιου χαρακτήρα, από το πλήρως δημόσιο ισόγειο, στις ημιδημόσιες ταράτσες-αίθρια και από εκεί στους εξωτερικούς διαδρόμους κυκλοφορίας που απευθύνονται κατα κύριο λόγο στους σπουδαστές-ενοίκους.  
4) Δωμάτια 
Τα δωμάτια που αποτελούν και το κυρίαρχο κομμάτι του κτιριολογικού προγράμματος έχουν επιλυθεί με δημιουργικό αλλά συγχρόνως λιτό και λειτουργικό τρόπο, εξυπηρετώντας έτσι τις ανάγκες διαβίωσης των σπουδαστών τόσο αποτελεσματικά όσο και ευχάριστα στο περιορισμένο εμβαδόν που τα διέπει.
Στο μέρος ανάμεσα στην είσοδο και το κρεβάτι, τοποθετείται μια μονάδα η οποία περιέχει τον χώρο υγιεινής του δωματίου. Ο σχεδιασμός της μονάδας αυτής δανείζεται στοιχεία από την αεροναυπηγική περιορίζοντας έτσι τον όγκο που καταλαμβάνει αλλά δημιουργώντας ταυτόχρονα μια δυναμική φόρμα που χωρίζει το δωμάτιο σε χώρο υποδοχής και στον πιο ιδιωτικό χώρο διαβίωσης.
Άποψη café / restaurant, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

“Τα κρεβάτια αποτελούν το επόμενο αξιοσημείωτο στοιχείο της σχεδιαστικής προσέγγισης”.

Ενσωματώνονται στη μεσοτοιχία των δωματίων με την μια κλίνη να τοποθετείται στο κάτω μισό του ενός δωματίου ενώ η άλλη στο άνω μισό του γειτονικού δωματίου. Ο χώρος που εξοικονομείται αποδίδεται στον χώρο μελέτης και την αποθηκευτική μονάδα – ντουλάπα.
5) Συλλογικοί χώροι
Στην σχεδιαστική προσέγγιση, οι κουζίνες έχουν αντιμετωπιστεί, πέρα από την προφανή και άκρως σημαντική λειτουργία της εστίασης, ως το κύριο μέσο κοινωνικότητας και εκδήλωσης της συλλογικότητας μεταξύ των σπουδαστών-ενοίκων.
Άποψη μεγάλου διαμερίσματος φοιτητικής εστίας, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

Για τον λόγο αυτό η τοποθέτηση τους γίνεται πάντα στις γωνίες της τεθλασμένης γραμμής του κτιριακού όγκου που αποτελούν όχι μόνο τα πιο ελκυστικά σημεία του αλλά και τα πιο περίοπτα στο σύνολο της έκτασης του.
Οι κουζίνες περικλείονται στο μεγαλύτερο κομμάτι τους από αναδιπλούμενες τζαμαρίες, επιτρέποντας την ενοποίηση τους με τον εξωτερικό διάδρομο, εκτείνοντας τον δημόσιο χαρακτήρα τους πέρα από τα όρια τους. Ο χώρος προετοιμασίας φαγητού αναπτύσσεται γραμμικά προκειμένου να φιλοξενεί όσο τον δυνατόν περισσότερους παράλληλους χρήστες.
6) Δομική Οργάνωση
Καθώς ο φέρων οργανισμός θα αναλυθεί παρακάτω, θα γίνει αναφορά εδώ απλώς στα μορφολογικά χαρακτηριστικά του. Πρόκειται για κατασκευή τύπου domino (κάτοψη ανοιχτού τύπου) με τα φέροντα στοιχεία να είναι κατα κύριο λόγο μια διπλή σειρά υποστυλωμάτων που ακολουθεί πιστά την γραμμική ανάπτυξη του κτιρίου πάνω στις οποίες στηρίζονται με την σειρα του οι συμπαγείς πλάκες.
Οποιοδήποτε στοιχείο πέρα των κυκλοφοριακών πυρήνων και των υποστυλωμάτων είναι ελαφριά κατασκευή επιτρέποντας την μελλοντική ευελιξία και αναπροσαρμογή του κτιρίου.
Άποψη φοιτητικής εστίας, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

“Οι πλάκες επεκτείνονται ως πρόβολοι και από τις δύο πλευρες των υποστυλωμάτων”.

Από την εσωτερική πλευρά του κτιρίου ο πρόβολος παραμένει σταθερού μήκους 2,2 μέτρων σχηματίζοντας τον κεντρικό διάδρομο κυκλοφορίας ενώ προς την εξωτερική πλευρα του κτιρίου το μήκος του προβόλου προσαρμόζεται με βάσει τον προσανατολισμό για την παροχή σκίασης στα δωμάτια (μεγαλύτερο στον Νότο και μικρότερο στον Βορρά).
7) Πρόσοψη
Η πρόσοψη αποτελεί βασικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής πρότασης. Πρόκειται για μια σύνθετη κατασκευή σε μορφή κελύφους που “τυλίγει” την ανωδομή του κτιρίου, σε όλο του το μήκος, η οποία προστατεύει το κτίριο από τις ιδιαίτερα θερμές κλιματικές συνθήκες της Κύπρου και εξασφαλίζει την βέλτιστη ενεργειακή του απόδοση.
Το κέλυφος αυτό αποτελείται από μια σειρά ειδικών μεταλλικών πανέλων τα οποία τοποθετούνται ανάλογα με τον προσανατολισμό και το κτιριολογικό πρόγραμμα που βρίσκεται από πίσω τους.
Άποψη φοιτητικής εστίας, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

Τα πανέλα αυτά παρέχουν διαφορετικό βαθμό σκίασης και έχουν τοποθετηθεί με την χρήση ειδικού αλγόριθμου λαμβάνοντας υπόψιν όχι μόνο τον προσανατολισμό αλλά και τον περιβάλλοντα χώρο (μεγάλα δέντρα και εμπόδια, άλλα κτίρια καθώς και τη σκιά του ίδιου του κτιρίου μας).
Τα πανέλα αυτά έχουν ακόμα την δυνατότητα να ανοίγουν και να κλείνουν από ένα κεντρικό σύστημα “έξυπνης” διαχείρισης ανάλογα με τα καιρικά φαινόμενα. Εκτός από το κεντρικό σύστημα κάθε ένοικος μπορεί να το διαχειριστεί ανεξάρτητα σε ατομικό επίπεδο.
Πέρα από τις διαφοροποιήσεις των επιμέρους πανέλων, γίνεται και μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στο “εσωτερικό” και το “εξωτερικό” κέλυφος του κτιρίου. Η διάκριση αυτή έχει σαν σκοπό την οπτική και αισθητική διαφοροποίηση του πιο κοινωνικού και ανοικτού χαρακτήρα που προσδίδεται στο εσωτερικό μέρος του κτιρίου λόγω του κεντρικού διαδρόμου που το διέπει, έναντι του πιο ιδιωτικού και προστατευμένου εξωτερικού προς το οποίο τοποθετούνται οι κλίνες των σπουδαστών.
Χωροταξικό, © Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects

Στοιχεία & Συντελεστές πρότασης:

Τίτλος έργου: The Jolly Boomerang, Διαγωνισμός: Μελέτη και την Επίβλεψη Ανέγερσης των Φοιτητικών Εστιών του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου στην Λεμεσό, Αρχιτέκτονες: Χάρης Βαμβακάς – Ερρίκος Ιωαννίδης – OCA Architects, Πολιτικός μηχανικός: Σοφία Μπουτσάκη, Μηχανολόγος Μηχανικός: Γιώργος Λάππας, Διάκριση: Εύφημος Μνεία, Έτος: Ιούλιος 2020

English description: The proposal of architect Harris Vamvakas, in close collaboration with architect Errikos Ioannidis, together with OCA Architects, an architectural studio, based in Spain, received honorable mention at the architectural competition for the new TEPAK Dormitories in Larnaca, Cyprus.

Designing student dormitories is a rather demanding task, especially when it’s combined with extensive public functions like the case of the new TEPAK Dormitories.
Site plan, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

Architects proposal “The Jolly Boomerang” endeavors to solve such an intensive architectural program in a bold and imaginative yet feasible and down to earth approach. In order to achieve that, they set four fundamental principles to which our proposal would have to correspond in the most creative manner possible.
Site plan, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

These principles are the following:
  • Sociability: Student Dormitories is one of the most social functions, considering the notable amount of young and dynamic people that live and interact under its roof.
  • Public Realm: The program of the Dormitories will be combined with three more public functions that will serve not only the inhabitants of the Dorms but the future University Campus that will be constructed there.
  • Co-living: Taking into account the high density of the Dorms as well as the tight dimensions of the rooms, it was really important to ensure a qualitative and safe living environment for all the students living there.
  • Landmark: The Dormitories building will be constructed at the entrance of the future campus and its most prominent part. It thus becomes crucial that the new building will stand as a representative piece of architecture fostering the greater vision of TEPAK University.
Axonometric, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

Architectural Approach
Architects main concept begins from a simple yet fundamental idea: How to redefine the circulation model of such a highly populated building while avoiding the conventional central corridor typology which creates dull and dark spaces, leaving no space for sociability and interaction.
Circulation, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

That led them to the placement of the central corridor on the southern side of our building, which will later constitute the “key” element of their proposal. The corridor is external, thus allowing direct contact with the environment and nice climate of Cyprus while ensuring natural lighting and ventilation for all the rooms.
Concept diagrams, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

“Furthermore, the corridor is now a bright and pleasant place for students not only to move around but also hang out and socialize along its length”.

Plan, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

The circulation model they chose will drastically affect the volumetry of our building. The linear placement of all the rooms next to each other, results in a remarkably longitudinal structure extending way beyond the plot’s limits. In order to both preserve the initial structure and fit all the program inside the plot’s limits, they proceeded to an elaborate “bending” process.
1st floor plan, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

“The iconic bended line resembles a series of boomerang-like shapes that spread around the plot”.

2nd floor plan, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

This shape not only allows us to preserve the linear organization of the courier model but also creates a variety of different places and plazas all around the proposed building.
Long section, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

In addition, they make sure the angles between all the wings of the broken line are always obtuse thus providing an unobstructed view towards the green surroundings for every single room.
Cross section, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

“The public program is placed on the ground floor and it’s nested between the plateaus and edges implied by the rooms building above”.

Main unit axonometric, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

Taking advantage of the different spaces and qualities that the organic shaping of the building created, they endeavor to activate all the ground floor area through creating a homogenous public landscape rather than strict building volumes.
Sustainable aspects, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

The public landscape will fit naturally in the existing height contours of the plot, while some big organic staircases will be formed leading to the upper structure of the rooms. As a consequence we notice a smooth transition from public to semi-public and then from semi private to private.
Models, © Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects

Facts & Credits:

Project title: “The Jolly Boomerang”, Competition: New TEPAK Dormitories in Larnaca, Architects: Harris Vamvakas – Errikos Ioannidis – OCA Architects, Structural Engineering: Sophia Mpoutsaki, Mechanical engineering: George Lappas, Award: Honorable mention, Year: July 2020