kostal

Το θέμα της πυρασφάλειας σε χώρους που φιλοξενούν μεγάλο αριθμό ατόμων, όπως οι ξενοδοχειακές μονάδες, είναι αρκετά σοβαρό και ως τέτοιο προσδιορίζεται από κανονισμούς και διατάξεις της πυροσβεστικής υπηρεσίας, μέσα από εμπειρία και επιστημονική μελέτη περιπτώσεων.

Έννοιες όπως:

Η Δομική πυροπροσταία: ειδικές προδιαγραφές δόμησης, εγγύτητας κ.α. σε επικίνδυνους χώρους όπως λεβητοστάσια, αποθήκες καυσίμων, μαγειρεία, χώροι κεντρικών εγκαταστάσεων, συσκευών κλιματισμού, μεγάλων μετασχηματιστών, ατμολεβήτων υψηλής πιέσεως κ.λ.π.).  
Η Ενεργητική πυροπροστασία: σε όλα τα κτίρια προσωρινής διαμονής πρέπει να τοποθετείται χειροκίνητο σύστημα συναγερμού.
Το αυτόματο σύστημα πυρανίχνευσης.
Οι οδεύσεις διαφυγής με την αντίστοιχη σήμανση, φωτισμό και επίβλεψη.
Ο Φωτισμός γενικά και όχι μόνο ο φωτισμός ασφαλείας, των χώρων σε κατάσταση συναγερμού και η κατάλληλη Σήμανση.
Το υδροδοτικό πυροσβεστικό δίκτυο που πρέπει να ελέγχεται για καλή λειτουργία  σε πραγματικό χρόνο αυτόματα, ώστε το σύστημα να ενημερώνει τους υπεύθυνους ασφάλειας για την συντήρηση και τον έλεγχο της εγκατάστασης ή ακόμη να ειδοποιεί για τυχόν διαρροές ή βλάβες.
Συνθέτουν ένα δυναμικό λειτουργικό σύστημα επίβλεψης -συναγερμού που αποτελεί πρόκληση για τον μελετητή-εγκαταστάτη-ιδιοκτήτη κ.λπ.
Γενικά τα συστήματα προειδοποίησης κινδύνου ή αλλιώς όπως συνηθίζουμε να τα αποκαλούμε συναγερμού, εντοπίζονται στα σύστημα συναγερμού:

  • Πυρανίχνευσης – Fire alarm system.
  • Εισβολέα – Intruder alarm system.
  • Πανικού – Panic alarm system.
Επιπλέον ένα σύστημα προειδοποίησης κινδύνου προσφέρει πρόσθετη προστασία σε:
  • Διαρροές νερού, σπάσιμο σωληνώσεων.
  • Διαρροές αερίου.

Ολοκληρωμένα Συστήματα Ελέγχου ΚΝΧ και BMS

Ένα κλασσικό σύστημα πυρανίχνευσης είναι αυτόνομο, πιστοποιημένο, με συγκεκριμένες λειτουργίες  προσδιορισμένες από την αρχή της σχεδίασης και εγκατάστασης. Όταν αυτό συνδεθεί ή συνδυαστεί με ένα σύστημα επίβλεψης και διαχείρισης κτιρίου BMS τότε γίνεται ένα πολυσύνθετο κέντρο πληροφόρησης και ελέγχου, με περισσότερες δυνατότητες και επεκτάσιμο. Αναφερόμαστε λοιπόν στην δυνατότητα ενός συστήματος να περάσει τα δεδομένα του σ’ ένα άλλο σύστημα, ώστε το δεύτερο να τα επεξεργαστεί και να λάβει αποφάσεις ενεργοποιώντας κατάλληλες διαδικασίες.
Για παράδειγμα όταν ένα σύστημα πυρανίχνευσης ανιχνεύσει καπνό πυρκαγιάς στέλνει μια ειδοποίηση σ’ ένα σύστημα έξυπνου ελέγχου BMS το οποίο στη συνέχεια θα ενεργοποιήσει επιπλέον σειρήνες και φανούς, θα κλείσει τους ανεμιστήρες εξαερισμού, θα ανοίξει συγκεκριμένους αεραγωγούς, θα σταματήσει ανελκυστήρες, θα σηκώσει τα ρολά και τις τέντες, θα ξεκλειδώσει ανοίγματα, θα ανοίξει τις βάνες αυτόματου ποτίσματος, θα ανάψει όλα τα φώτα ή θα μεγιστοποιήσει την φωτεινότητά τους, οπότε συνολικά θα μεταβεί σε γενική κατάσταση συναγερμού.

Ο σωστά σχεδιασμένος  φωτισμός ασφαλείας αλλά και δυναμικά ελεγχόμενος βάσει καταστάσεων, από ένα έξυπνο σύστημα ελέγχου και διαχείρισης κτιρίων, μπορεί να βοηθήσει στην άμεση εκκένωση του κτιρίου σε περίπτωση κινδύνου (πυρκαγιά, σεισμός, τρομοκρατική ενέργεια).

Τότε αποστέλλεται και προειδοποιητικό μήνυμα (πρόγραμμα), για εκδήλωση φωτιάς σε κάποια ζώνη και οδηγίες εκκένωσης στις οθόνες των δωματίων  ή στις συνδεδεμένες συσκευές Wi-Fi, διακόπτοντας την ροή του κανονικού προγράμματος. Ακόμη ελέγχεται η παρουσία ατόμων σε κλίνες ή σε κοινόχρηστους χώρους και δίνονται εντολές σε πυράντοχες ηλεκτρομαγνητικές πόρτες να απασφαλίσουν και να κλείσουν ώστε να περιοριστεί η επέκταση της φωτιάς, ενεργοποιούνται τα UPS ενώ αποστέλλεται μήνυμα στις οθόνες των υπευθύνων ελέγχου του κτιρίου ή του συγκροτήματος με πολύτιμες πληροφορίες όπως αποκλεισμένοι χώροι, ζώνες εκδήλωσης συναγερμού, κατάσταση ανοιγμάτων κ.α.

Με τέτοια συστήματα ελέγχουμε ταυτόχρονα  τη πρόσβαση σε επικίνδυνους ή στρατηγικούς για την επιχείρηση χώρους. Ακόμη ελέγχουμε και χειριζόμαστε τον φωτισμό, την πρόσβαση, τον κλιματισμό κ.λπ. από smartphone, tablet, laptop, οθόνη αφής ή κεντρικό υπολογιστή.

Αυτόματο σύστημα συναγερμού πυρανίχνευσης

Σειρήνα με LED και Strobo
Σύμφωνα με τη Πυροσβεστική Υπηρεσία, η  διάταξη και τα χαρακτηριστικά των συσκευών συναγερμού πρέπει να είναι τέτοια ώστε, να ειδοποιούνται έγκαιρα όλα τα άτομα που βρίσκονται στο κτίριο. Το αρχικά εκπεμπόμενο ηχητικό σήμα πρέπει να είναι κωδικοποιημένο, ώστε ν’ αναγνωρίζεται μόνο από το μόνιμο προσωπικό του ξενοδοχείου.  Το σήμα αυτό πρέπει ν’ ακολουθείται από συνεχές σήμα συναγερμού διακριτό και κατανοητό από όλους τους ενοίκους.
Η έναρξη συναγερμού, είτε με τους ηλεκτρικούς αγγελτήρες, είτε με τα αυτόματα συστήματα πυρανίχνευσης ή πυρόσβεσης, πρέπει να μεταδίδεται αυτόματα στην πλησιέστερη Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Σειρήνα με LED και Strobo
Οι Ανιχνευτές είναι ολοκληρωμένες συσκευές που ενσωματώνουν αισθητήρες και κυκλώματα επεξεργασίας των τάσεων που παράγουν τα πρώτα, οπότε και ενεργοποιούν κατάλληλες εξόδους τους με σήματα ή καταστάσεις on/off.

Ας δούμε τους κυριότερους

  • Ανιχνευτές καπνού: Οι πιο συνηθισμένοι ανιχνευτές είναι αυτοί του καπνού. Αυτοί ανιχνεύουν την πυρκαγιά αρκετό χρόνο προτού πολλαπλασιαστούν οι φλόγες η ανέβει αισθητά η θερμοκρασία και ξεπεράσει το κρίσιμο όριο ανεξέλεγκτης επέκτασης της πυρκαγιάς. Συνήθως περιλαμβάνουν έναν οπτικό ανιχνευτή  με led που φωτίζει ένα φωτοκύτταρο. Σε κανονικές συνθήκες  χωρίς καπνό, το  φως του led δεν φθάνει στο φωτοκύτταρο. Εκμεταλλευόμενο το φαινόμενο της διάθλασης, όταν περάσει νέφος του καπνού ανάμεσα στα δύο στοιχεία το φως του led οδηγείται στο φωτοκύτταρο, αναπτύσσεται τάση στα άκρα του την οποία επεξεργάζεται το ηλεκτρονικό κύκλωμα της συσκευή ανίχνευσης και ενεργοποιείται. Οι ανιχνευτές καπνού ενδείκνυνται για επίβλεψη χώρων που κινδυνεύουν από εκδήλωση φωτιάς ακόμη και αν αυτή προκληθεί από βραχυκύκλωμα οπότε εκδηλώνεται πρώτα στους αγωγούς των σωλήνων της ηλεκτρικής εγκατάστασης.
Αισθητήρες πυρανίχνευσης και χειροκίνητου συναγερμού
  • Ανιχνευτές φλόγας: Σε χώρους όπου το είδος των δραστηριοτήτων που εξυπηρετούν κατά την χρήση τους παράγονται καπνοί, όπως σε κουζίνες, ψησταριές, μηχανοστάσια κ.λπ. χρησιμοποιούνται ανιχνευτές φλόγας, συνήθως τοποθετημένοι στην οροφή του χώρου που επιβλέπουν. Σε τέτοιες εφαρμογές οι ανιχνευτές καπνού είναι ακατάλληλοι. Η λειτουργία τους λοιπόν στηρίζεται στην ενέργεια του υπέρυθρου φάσματος που εκπέμπουν οι φλόγες. Αυτό τα φάσμα του φωτός ανιχνεύει κατάλληλο αισθητήριο, οπότε και αυξάνει την τάση που παράγει. Εφόσον αυτή η τάση ξεπεράσει μια προκαθορισμένη τιμή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, κατάλληλο ενσωματωμένο  ηλεκτρονικό κύκλωμα επεξεργασίας ενεργοποιεί την έξοδο της συσκευής του ανιχνευτή.

  • Ανιχνευτές ιονισμού: Αυτοί ανιχνεύουν καπνό μέσω των μεταβολών των ρευμάτων που διαρρέουν ένα θάλαμο ιονισμού. Για τη λειτουργία τους χρησιμοποιείται ραδιενεργό στοιχείο (Am241).
  • Θερμοδιαφορικοί ανιχνευτές: Είναι οι ανιχνευτές που ανιχνεύουν γρήγορες μεταβολές της θερμοκρασίας.
  • Θερμικοί ανιχνευτές: Αυτοί ενεργοποιούνται όταν η θερμοκρασία του χώρου ξεπεράσει μια προκαθορισμένη τιμή.

  • Ανιχνευτές εκρηκτικών αερίων: Είναι αυτοί που διαθέτουν ειδικό αισθητήριο, συνήθως καταλυτικό με πυρακτωμένο στοιχείο και ανιχνεύουν μια ομάδα από εκρηκτικά ή τοξικά αέρια. Ανάλογα με τον τύπο του αερίου που ανιχνεύουν κατασκευάζονται κατάλληλοι ανιχνευτές.
  • Συναγερμός – Μπουτόν πανικού: Τα συστήματα συναγερμών πανικού προσφέρουν στο χρήστη τη δυνατότητα χειροκίνητης ενεργοποίησης συναγερμού. Ο συναγερμός πανικού (κουμπί κλήσης έκτακτης ανάγκης) περιέχει μια επαφή συναγερμών (κανονικά κλειστή επαφή) που προκαλείται με το χέρι με τη πίεση ενός κουμπιού, διακόπτοντας με αυτόν τον τρόπο τη ζώνη πανικού. Η ενσωματωμένη επαφή βανδαλισμού (κανονικά κλειστή επαφή) διακόπτει τη ζώνη δολιοφθοράς όταν γίνεται απόπειρα να ανοίξει κάποιος το κουτί ή αλλιώς την επαφή.
Μπουτόν συναγερμού φωτιάς.
Η σύνδεση του ανιχνευτή πραγματοποιείται με καλώδιο έξι-κλώνων. Παράγεται και σαν επιφανιακής στήριξης ή και σαν εντοιχισμένη συσκευή.

Παράθυρα

Η παρακολούθηση του κλειδώματος των παραθύρων μπορεί να γίνει άμεσα με τις μονάδες παραθύρων. Ειδικός δακτυλιοειδής μαγνήτης τοποθετείται στη ράβδο ώθησης του παραθυρόφυλλου. Η επαφή reed  τοποθετείται στην κατάλληλη θέση στο πλαίσιο του παραθύρου. Μπορεί να γίνει και έμμεση παρακολούθηση με αξονάκια ώθησης τα οποία είναι προσαρμοσμένα στο πλαίσιο του παραθύρου. Αν το παράθυρο είναι κλειστό, αλλά όχι κλειδωμένο, τα αξονάκια ώθησης πιέζουν το παράθυρο ελάχιστα ανοιχτό. Έτσι διεγείρεται η επαφή reed και η αντίστοιχη ζώνη είναι διακόπτεται.

Ζώνες

Οι αισθητήρες αλλά και οι έξοδοι για σειρήνες ή φανούς, συνδέονται ηλεκτρικά, ομαδοποιημένα σε ζώνες. Η αρχή μιας ζώνης είναι βασισμένη σε ένα κύκλωμα που είτε διακόπτεται είτε βραχυκυκλώνεται από τις επαφές των ανιχνευτών (ενεργοποιούνται όταν ανιχνεύεται μια κατάσταση συναγερμού).
Το σύστημα ελέγχου συναγερμών καταχωρεί αυτές τις διακοπές ή τα βραχυκυκλώματα μέσω μετρήσεων τάσης ή ρεύματος και ενεργοποιεί κατάλληλες διαδικασίες. Τα διάφορα κυκλώματα ζώνης περιγράφονται παρακάτω. Γίνεται μια διάκριση στην τεχνολογία ασφάλειας μεταξύ των καλωδίων που επιτηρούνται συνεχώς για βραχυκυκλώματα και διακοπές (βασικά κυκλώματα), οπότε είναι και πιο αξιόπιστα  και των καλωδίων που δεν επιτηρούνται (δευτερεύοντα κυκλώματα)
Τα δευτερεύοντα κυκλώματα υποδιαιρούνται σε κλειστού και ανοικτού βρόχου κυκλώματα. Τα κυκλώματα κλειστού βρόχου είναι κλειστά σε κανονικές συνθήκες και διαρρέονται από μικρό ρεύμα ενώ τα κυκλώματα ανοικτού βρόχου μένουν ανοικτά στην κανονική τους κατάσταση οπότε δεν υπάρχει ροή ρεύματος.

Κύκλωμα κλειστού Βρόχου – Ροή ρεύματος  και Ανοικτού βρόχου– Χωρίς ροή ρεύματος.


Εάν ανοίξει, στο κλειστού βρόχου κύκλωμα, τουλάχιστον μία από τις επαφές, η ροή του ρεύματος διακόπτεται οπότε οδηγεί στην αποστολή σήματος. Στο ανοικτού βρόχου αντίθετα αν κλείσει έστω και μια επαφή, θα προκαλέσει την αποστολή σήματος. Για περισσότερη αξιοπιστία χρησιμοποιούνται τα πρωτεύοντα κυκλώματα, με επιτήρηση της κατάστασής τους σε πραγματικό χρόνο.

Πρωτεύον κύκλωμα με επιτηρήση – Μια επαφή κλειστή.


Κατά τη διάρκεια της κανονικής λειτουργίας ρέει ένα καθορισμένο ρεύμα. Αν όμως διακοπεί ή βραχυκυκλωθεί το καλώδιο αποστέλλεται ένα σήμα βλάβης στο σύστημα οπότε ειδοποιείται ο υπεύθυνος για να ελέγξει την κατάσταση της ζώνης. Οι ζώνες πανικού είναι πρωτεύοντα κυκλώματα με αντίσταση τερματική (EOL) 2.7 ΚΩ.

Ζώνη πανικού.


Εξωτερική και εσωτερική σηματοδότηση τοπικού συναγερμού

Καλό είναι να ορισθεί το καλώδιο τροφοδοσίας των εξωτερικών μονάδων σήμανσης ως πρωτεύουσα γραμμή το οποίο θα ελέγχεται για βραχυκυκλώματα και διακοπές για μεγαλύτερη αξιοπιστία. Στα κυκλώματα συναγερμών προς εξωτερικές μονάδες υπάρχουν πάντα τερματικές αντιστάσεις EOL 1 kΩ.  Ένα σύντομο βραχυκύκλωμα ή μια διακοπή των κυκλωμάτων συναγερμών προκαλεί  μήνυμα συναγερμό βλάβης.

Μήνυμα βλάβης – τερματική αντίσταση (EOL) 1 κΩ.


Επίλογος

Ένα σύστημα συναγερμού όπως της πυρασφάλειας πλέον συνδυάζεται σε ενιαίο έξυπνο σύστημα ελέγχου και διαχείρισης, με τεχνολογία BMS, όπως και της ΚΝΧ. Η εξέλιξη στους αισθητήρες, τους ενεργοποιητές και την επεξεργασία των δεδομένων που προκύπτουν από τις μετρήσεις και τις καταγραφές τους, μας οδηγεί σε μια ευρύτερη λειτουργικότητα. Προφανώς τέτοια ενοποιημένα συστήματα προσφέρουν αξιοπιστία, δίνουν άμεσα περισσότερες πληροφορίες και δυνατότητες και σε καταστάσεις συναγερμού.

Άρθρο του ΝΙΚΟY ΠΕΛΑΔΑΡΙΝΟY, Εκπαιδευτικoύ – Ηλεκτρονικού Α.Σ.Ε.ΤΕ.Μ. Σ.Ε.ΛΕ.Τ.Ε. – Πιστοποιημένου Εκπαιδευτή ΚΝΧ (Κέντρο εκπαίδευσης και πιστοποίησης ΚΝΧ Τεχνική Εκπαιδευτική).